Niels Beckers (Enable U): voor de overheid begint AI niet bij de tool, maar bij data, regie en digitale continuïteit

Enable U levert integratie- en datamanagementoplossingen en heeft veel klanten in de publieke sector. Daardoor ziet Beckers van dichtbij waar de knelpunten zitten in de digitale dienstverlening van overheden. “AI kan alleen waarde opleveren als de randvoorwaarden op orde zijn, zegt hij. “En dit betekent dat je je data op orde hebt, data op een goede manier kunt ontsluiten, en op een goede manier gestructureerd is.”

Zowel in de publieke als in de private sector merkt hij dat organisaties willen weten wat de technologie kan betekenen voor hun processen, dienstverlening en besluitvorming. Toch ziet hij in de praktijk vooral dat AI voor veel overheden nog een spanningsveld is tussen ambitie en beheersing.

Governance

Hij noemt daarbij niet alleen de kansen van AI, maar vooral ook de bestuurlijke en organisatorische gevolgen. “Een van de grootste uitdagingen zit in de governance. Je schrijft een AI governance policy, en op het moment dat die af is, is die eigenlijk alweer achterhaald.”

Daarmee benoemt hij een herkenbaar probleem. “De technologische ontwikkeling gaat sneller dan organisaties beleid, controlemechanismen en kaders kunnen formuleren. Daardoor dreigt governance al snel achter de feiten aan te lopen. En dat is juist in de overheid een groot risico, omdat veiligheid, uitlegbaarheid en zorgvuldigheid daar geen bijzaak zijn.”

Volgens Beckers onderschatten veel organisaties bovendien hoeveel AI al buiten de formele kaders wordt gebruikt. Medewerkers experimenteren, gebruiken tools op eigen initiatief of werken met oplossingen die niet centraal zijn goedgekeurd. “Ik denk niet dat organisaties in de gaten hebben hoeveel er ongecontroleerd van AI door werknemers gebruik gemaakt wordt,” zegt hij. “Dat is echt significant.”

Partners

Hij ziet een duidelijke rol voor technologiepartners. “Regie betekent niet dat een overheidsorganisatie alles zelf moet ontwikkelen of beheren. Het betekent wel dat zij bewust moet kiezen met wie zij samenwerkt en waarom. Dat is juist nu belangrijk, omdat organisaties tegelijk worden geconfronteerd met AI, open source, cloud, datagedreven werken en nieuwe eisen rond veiligheid en compliance.”

Beckers vindt vertrouwen een kernbegrip in de relatie tussen overheid en leverancier. “Niet als abstracte waarde, maar als strategische afweging. Organisaties moeten zich afvragen welke partners niet alleen vandaag een oplossing bieden, maar ook op langere termijn betrouwbaar, stabiel en inhoudelijk relevant blijven.”

Soevereiniteit

Dat raakt direct aan digitale soevereiniteit. “Die term wordt veel gebruikt, maar is het lang niet altijd duidelijk wat ermee wordt bedoeld. Daarom moeten organisaties eerst scherp krijgen waar het in hun eigen context werkelijk over gaat: wat betekent digitaal soeverein zijn?”

Enable U heeft daarop een duidelijk antwoord. Het bedrijf draait in een Nederlands datacenter, ontwikkelt zijn software zelf en positioneert zich nadrukkelijk als Nederlandse partij. “Wij zijn digitaal soeverein,” zegt Beckers. Maar het bredere vraagstuk voor de overheid is groter. De afhankelijkheid van buitenlandse technologie is in tientallen jaren opgebouwd en verdwijnt niet van de ene op de andere dag. “Het is een hele reis geweest om te komen tot waar we zijn, en het gaat een hele reis worden om er ook weer van af te komen.”

Juist daarom pleit hij voor realisme. Niet doen alsof de overheid op korte termijn volledig los kan komen van alle bestaande afhankelijkheden, maar wel gericht bepalen waar de regie echt teruggepakt moet worden. “Dat is veel zinvoller dan roepen dat alles tegelijk anders moet.”

Basis

Enable U zorgt er volgens hem voor dat de digitale dienstverlening van overheden kan werken. “Met andere woorden: wij leggen de verbindingen, wij ontsluiten de data. Dat doen we via integratieplatformen, API-management, datadistributie en datamanagementoplossingen.”

Dat is volgens Beckers juist nu relevant, omdat de overheid steeds meer wil doen met data, terwijl de onderliggende samenhang vaak nog ontbreekt. “Door systemen, applicaties en gegevensstromen met elkaar te verbinden, ontstaat er een basis waarop datagedreven werken en later ook AI verantwoord kunnen worden opgebouwd.”

Wendbaar

Wanneer Beckers de publieke en private sector vergelijkt, ziet hij vooral verschil in wendbaarheid. “De overheid is sterker gereguleerd en daardoor minder flexibel in de manier waarop zij op technologische ontwikkelingen kan reageren. Dat zien we bij aanbestedingen en in de moeite die organisaties soms hebben om te stoppen met iets dat niet werkt.”

“In de commerciële sector worden sneller beslissingen genomen, omdat snelheid en bijsturing in een veranderend technologielandschap grote waarde hebben. De overheid kan niet simpelweg het private model kopiëren, maar er zou wel meer ruimte mogen zijn voor langere, inhoudelijk sterkere samenwerkingen met technologiepartners.”

“Want je wil geen klant-leveranciersrelatie hebben, maar een partnerrelatie. Alleen dan kun je in een landschap van snelle verandering en langlopende publieke verplichtingen de juiste afwegingen maken.”

Vertrouwen

Daar ligt een verantwoordelijkheid aan twee kanten. Leveranciers moeten niet proberen het onderste uit de kan te halen en bereid zijn om voor de langere termijn te werken. Maar ook overheden moeten volgens hem reële eisen stellen en ruimte laten voor de inhoudelijke bijdrage van technologiepartners.

“Ik denk dat partijen elkaar wat meer een handreiking zouden kunnen doen dan dat ze nu doen,” zegt hij. “Dat begint met vertrouwen, maar ook met kennis van de publieke context. Een goede partner voor de overheid moet niet alleen de technologie kennen, maar ook begrijpen hoe publieke processen, besluitvorming en regelgeving werken. Wij hebben specifiek bij de overheid veel kennis en expertise opgebouwd in de laatste twintig jaar. Juist die sectorspecifieke kennis is een voorwaarde om technologie werkelijk effectief toe te passen.”

CIO

Hiermee is de rol van de CIO en andere IT-leiders in de overheid de afgelopen jaren duidelijk nog complexer geworden. “Niet alleen door de technologische ontwikkelingen, maar ook door de snelheid waarmee die zich opstapelen.

“Tegen die achtergrond is het belangrijk dat CIO’s voldoende overzicht en inzicht houden. Ze hoeven niet alles zelf te beheersen, maar moeten wel scherp genoeg zijn om te begrijpen waar de strategische keuzes zitten.” Ook bestuurders en politici zouden digitaal beter onderlegd kunnen zijn. “Ze hoeven niet inhoudelijk extreem sterk te zijn, maar ze moeten echt wel beter begrijpen waar het om gaat.”