Autoriteit Persoonsgegevens bezorgd over impact nieuwe anti-witwaswet

De anti-witwaswetgeving verplicht poortwachters zoals banken, notarissen en makelaars om klantgegevens te verzamelen, cliëntenonderzoek uit te voeren, transacties te controleren en verdachte activiteiten te melden bij de Financial Intelligence Unit (FIU). Het nieuwe wetsvoorstel breidt deze groep uit met crowdfundingplatformen, handelaren in luxegoederen en voetbalclubs. Daarnaast komt er een Europese toezichthouder, worden de bevoegdheden van de FIU vergroot en wordt de samenwerking tussen publieke en private partijen versterkt.

Mogelijkheden en risico’s

De nieuwe regels moeten de aanpak van witwassen efficiënter maken, zodat minder transacties hoeven te worden gemeld en er meer focus kan komen op hoogrisicosituaties. De AP erkent dat de wet kansen biedt voor een betere bestrijding van financiële criminaliteit, maar wijst op de gevolgen van de uitbreiding. Er zullen meer persoonsgegevens worden verzameld en gedeeld, waaronder nationaliteiten, vluchtelingenstatus en burgerservicenummers. Ook nemen de bevoegdheden voor informatiedeling toe. Volgens de AP zijn deze maatregelen alleen gerechtvaardigd als ze aantoonbaar effectief zijn, niet verder gaan dan noodzakelijk en burgers goed beschermen.

De AP vraagt zich af of het systeem daadwerkelijk gaat leiden tot een afname van witwassen en terrorismefinanciering. De gevolgen voor onschuldige burgers kunnen groot zijn, met name als bepaalde groepen door geautomatiseerde analyses vaker als risicovol worden bestempeld. Dit kan resulteren in extra controles, uitsluiting of onterechte verdenkingen, zonder dat betrokkenen weten waarom of hoe ze hiertegen in beroep kunnen gaan. De AP benadrukt dat de risicogebaseerde aanpak zorgvuldig moet worden uitgevoerd.

Evaluatie essentieel

De AP vindt dat de overheid moet aantonen dat de ingrepen in het privéleven noodzakelijk en effectief zijn. Zonder een verplichte evaluatie van de wet kan het vertrouwen van burgers in de overheid onder druk komen te staan. De toezichthouder roept de wetgever op om in de wet op te nemen dat de werking van het anti-witwasstelsel nationaal wordt geëvalueerd, met specifieke aandacht voor effectiviteit, evenredigheid en risico’s op uitsluiting en discriminatie.

Het wetsvoorstel voorziet voor de FIU in een ander privacyregime dan de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG). De AP stelt dat de werkzaamheden van de FIU wel onder de AVG moeten vallen, zoals ook door de Europese wetgever is aangegeven. Daarnaast benadrukt de AP het belang van onafhankelijkheid voor de FIU, gezien de gevoeligheid van de verwerkte informatie.

Tot slot wijst de AP erop dat de nieuwe regels leiden tot meer werk voor de toezichthouder, zonder dat hiervoor extra middelen zijn toegekend. Er zullen meer (bijzondere) persoonsgegevens worden verwerkt en gedeeld, onder meer via partnerschappen voor informatiedeling.