Kwetsbaarheid Nederlandse digitale infrastructuur vraagt om nieuwe aanpak

De afhankelijkheid van Amerikaanse en Chinese technologiebedrijven brengt risico’s met zich mee, zoals spionage, ongewenste datatoegang en geopolitieke druk. Een recent voorbeeld is de blokkade van het Microsoft-e-mailaccount van de hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof (ICC) in 2025.

De voorgenomen overname van Solvinity – een belangrijke leverancier van digitale diensten zoals DigiD en MijnOverheid – door een Amerikaans bedrijf onderstreept opnieuw de kwetsbaarheid van de Nederlandse IT-sector. De overname verrast overheden en leidt tot zorgen over digitale autonomie. De Gemeente Amsterdam uitte publiekelijk twijfels over de mogelijke impact, terwijl staatssecretaris Van Marum bevestigde dat de Amerikaanse CLOUD Act toegang tot data mogelijk maakt, zelfs als deze in Nederland is opgeslagen.

Alternatief eigendomsmodel als oplossing

Morgen ontvangt de Tweede Kamer het position paper ‘Beschermd eigenaarschap voor digitale soevereiniteit’, opgesteld door een coalitie van Nederlandse ondernemers, investeerders en wetenschappers. Het paper pleit voor het meewegen van steward-ownership (beschermd eigenaarschap) bij aanbestedingen voor vitale digitale infrastructuur. Bij dit model behoudt een onafhankelijke stichting de zeggenschap, waardoor ongewenste overnames worden voorkomen.

Bekende voorbeelden van bedrijven die steward-ownership toepassen zijn Signal, Proton, Lego en Maersk. In Nederland zijn inmiddels meer dan 150 bedrijven volgens dit principe georganiseerd.

Drie aanbevelingen

Het position paper doet drie voorstellen aan de overheid:

1. Beschermd eigenaarschap integreren in het beleid voor digitale soevereiniteit.
2. Het model opnemen als selectiecriterium bij aanbestedingen voor vitale infrastructuur.
3. De invoering van de rentmeestervennootschap (RV) versnellen.

Volgens de opstellers is dit een noodzakelijke stap om de digitale autonomie van Nederland te versterken in een onstabiele geopolitieke context.