Nederland is Europees AI-leider, maar positie is in gevaar

Dat blijkt uit het jaarlijkse rapport “Unlocking the Netherlands’ AI Potential” van adviesbureau Strand Partners, in opdracht van Amazon Web Services (AWS). Nederlandse bedrijven profiteren sterk van AI. Zo geeft 80% van de bedrijven die AI toepassen aan dat hun innovatietempo in de afgelopen twee jaar is versneld. De adoptie van AI in Nederland stijgt: 61% van de bedrijven heeft AI ingevoerd, tegen 49% vorig jaar. Dat is een groei van 24%, iets hoger dan de 23% van het jaar ervoor. Nederland loopt hiermee voor op het Europese gemiddelde van 54%. Daarnaast ervaart 76% van de deelnemers productiviteitswinst door AI, en verwacht 81% dat AI hun groei komend jaar zal vergroten.

Toch is de gereedheid voor de volgende generatie AI, zoals AI-agents, laag. Slechts 23% van de bedrijven zegt volledig of zeer goed voorbereid te zijn op deze technologieën. Startups doen het beduidend beter: 83% van hen is klaar voor de volgende stap. De meerderheid van de Nederlandse bedrijven (55%) bevindt zich nog in de meest basale fase van AI-adoptie, waarbij ze bijvoorbeeld publiekelijk beschikbare chatbots gebruiken voor routinetaken of kant-en-klare AI-oplossingen inzetten. Dit is vooral het geval in sectoren als openbaar bestuur en defensie (70%), gezondheidszorg (65%) en bouw (61%).

Belemmeringen voor verdere groei

Om de groei van AI in Nederland duurzaam te laten doorzetten, moeten verschillende structurele uitdagingen worden aangepakt. Bedrijven ervaren dat de nalevingslast toeneemt: compliancekosten maken nu 40% uit van de totale tech-uitgaven, tegenover 35% vorig jaar. Dit wijst erop dat Europese vereenvoudigingsinspanningen nog niet hebben geleid tot een lagere last voor bedrijven.

Daarnaast is een tekort aan vaardigheden de meest genoemde belemmering. 58% van de deelnemers noemt een gebrek aan AI- en digitale vaardigheden als obstakel, ver boven het Europese gemiddelde van 51%. De meest gemiste vaardigheden zijn AI- en machinelearning-expertise (50%), cybersecurity (45%) en data-analyse en -engineering (45%).

Ook toegang tot financiering blijft een uitdaging. Veel bedrijven hebben geen specifiek AI-budget, en bedrijven die dat wel hebben, besteden vaak slechts een klein deel van hun IT-uitgaven aan AI. Hierdoor blijven toepassingen beperkt tot pilots. Toch verwacht 90% van de bedrijven dat AI in de komende drie jaar een groter aandeel van de IT-uitgaven zal innemen, tot wel 20% van het totale IT-budget.

Digitale soevereiniteit als voorwaarde voor groei

Nederlandse bedrijven benadrukken dat toegang tot gekwalificeerd talent (57%), vereenvoudiging van regelgeving (50%) en toegang tot mondiale technologie en infrastructuur (47%) essentieel zijn voor groei. 84% ziet toegang tot mondiale technologie als belangrijk voor innovatie, en 91% voor AI-adoptie. Beleidsmakers moeten volgens de bedrijven wereldwijde toegang tot technologie waarborgen, zodat bedrijven AI- en cloudoplossingen van internationale markten kunnen blijven gebruiken.

Ook burgers hechten waarde aan digitale soevereiniteit, met name op het gebied van gegevensbescherming, privacy en cybersecurity (58%), en controle over de opslag en verwerking van Europese data (44%). Voor zowel bedrijven als burgers draait soevereiniteit niet om uitsluiting, maar om veiligheid, vertrouwen en controle over kritieke data en systemen.

“Nederland is een van de Europese koplopers op het gebied van AI, maar huidig leiderschap garandeert geen toekomstig leiderschap,” zegt Danielle Gorlick, Managing Director Benelux bij AWS. “Hoewel zes op de tien Nederlandse bedrijven AI gebruiken, voelt slechts één op de vier zich klaar voor de volgende generatie ervan. Die kloof dichten is dé uitdaging voor het toekomstige concurrentievermogen van Nederlandse bedrijven.”