UWV test Microsoft AI: Minister sust bezorgde Kamer

Het nieuws dat de uitkeringsinstantie medio mei 2026 de Europese AI-dienst van het Franse Mistral AI aan de kant schoof voor de software van Microsoft, leidde tot gefrustreerde reacties in politiek Den Haag. De overstap wringt met de ambities uit het recente regeerakkoord (2026-2030) en de Nederlandse Digitaliseringsstrategie, waarin juist wordt gepleit voor strategische autonomie en het afbouwen van de afhankelijkheid van niet-Europese techbedrijven. Landen als Frankrijk en Duitsland zoeken juist actief naar alternatieven voor Microsoft.

Geen privacyrisico's

In de beantwoording van de Kamervragen, die mede namens de staatssecretaris voor Digitale Economie en Soevereiniteit is opgesteld, probeert minister Vijlbrief de gemoederen te bedaren. Volgens de bewindsman is er geen sprake van een structurele koerswijziging. "Het betreft een tijdelijke, beperkte pilot die past binnen de rijksbrede kaders voor verantwoord gebruik van generatieve AI," schrijft Vijlbrief.

Bovendien is de angst voor het lekken van gevoelige burgerdata naar Amerikaanse servers volgens het kabinet ongegrond. Het UWV verwerkt binnen de proef expliciet geen persoonsgegevens of dossierinformatie. Medewerkers mogen de AI-assistent alleen gebruiken voor algemene, niet-gevoelige taken zoals het samenvatten van openbare teksten, het voorbereiden van vergaderingen of het opstellen van presentaties. Om misbruik te voorkomen, krijgen bovendien alleen werknemers die een basiscursus 'AI-geletterdheid' hebben afgerond toegang tot het systeem.

Het spook van de 'vendor lock-in'

De Kamerleden wezen specifiek op het risico van een vendor lock-in: het fenomeen waarbij een organisatie zo afhankelijk wordt van één leverancier dat overstappen onbetaalbaar of technisch onmogelijk wordt. Vijlbrief erkent dit risico, maar stelt dat het UWV parallel aan de Microsoft-pilot blijft zoeken naar soevereine en Europese alternatieven. "De pilot leidt niet automatisch tot voortzetting of uitbreiding. Eind 2026 volgt een evaluatie, waarna de Raad van Bestuur van het UWV een expliciet besluit moet nemen."

'Europees, tenzij'

De kwestie legt een groter, hardnekkig probleem bloot voor de Nederlandse overheid. Hoewel de Tweede Kamer eerder een motie aannam om bij overheidsaanbestedingen het principe 'Europees, tenzij' te hanteren, blijkt de praktijk weerbarstig. Volgens Vijlbrief ligt de bevoegdheid voor zo’n harde verplichting exclusief bij de Europese Commissie, die overigens wel net een voorstel voor een 'Cloud and AI Development Act' heeft gepubliceerd om een Europees voorkeursprincipe te introduceren.

Ondertussen zit de overheid volgens de minister niet stil. Er wordt momenteel gebouwd aan verschillende eigen initiatieven, zoals Vlam AI (Veilige Lokale AI Modellen) voor de Rijksoverheid en het Nederlandse taalmodel GPT.nl, dat wordt ontwikkeld door TNO, SURF en het NFI.

De Tweede Kamer houdt de vinger aan de pols: minister Vijlbrief heeft toegezegd de resultaten van de UWV-pilot in het voorjaar van 2027 actief met de Kamer te delen via de vaste rapportage 'Stand van de Uitvoering'.