Kabinet wil afhankelijkheid onderwijs van big tech afbouwen

Dit schrijft minister Letschert van Onderwijs in een brief aan de Tweede Kamer. "Veel onderwijsinstellingen voelen de urgentie om meer digitaal autonoom te worden of minder afhankelijk te worden van enkele leveranciers, maar ervaren veel complexiteit, bijvoorbeeld bij het in kaart brengen van passende alternatieven en het migreren naar een andere omgeving", schrijft de minister.

'Vergt forse investering en tijd'

"Overstappen vergt niet alleen een forse investering, maar ook veel tijd van personeel om zich te scholen in nieuwe systemen. In de praktijk is er vaak sprake van een vendor lock-in, omdat grote softwareaanbieders aan onderwijsinstellingen geïntegreerde totaaloplossingen bieden, een sterke positie op de markt hebben en stimuleren dat scholen binnen hun gesloten ecosysteem blijven."

Letschert wijst erop dat een dergelijk ecosysteem ook voordelen biedt. "Dit levert ook gebruiksgemak op voor het onderwijs doordat alle applicaties goed samenwerken. Voor veel digitale voorzieningen bestaan alternatieven, maar die bieden niet een samenhangend en geïntegreerd geheel.2 Ook is er een grote indirecte afhankelijkheid: veel toeleveranciers zijn voor de werking van hun eigen systemen afhankelijk van de infrastructuur van diezelfde techbedrijven."

Afhankelijkheid leidt tot risico's

De minister waarschuwt voor de risico's. Zo kan de afhankelijkheid worden ingezet als (geopolitiek) drukmiddel, leiden tot misbruik van persoonlijke gegevens, de impact van onderbrekingen of verstoringen van digitale processen vergroten en situaties voortbrengen die niet in lijn zijn met de publieke waarden in het onderwijs. "Het is belangrijk dat onderwijsinstellingen de ruimte hebben om zelf keuzes te maken die passen bij de onderwijskundige visie en behoeften van de leerlingen en studenten, zonder vast te zitten aan de onderwijskundige en didactische keuzes in de producten van één leverancier", aldus Letschert.

Het kabinet wil bijdragen aan aan een vrij toegankelijke markt met voldoende alternatieven. Dit vraagt om samenwerking tussen kennispartners, onderwijsinstellingen, andere partners in de publieke en private sector, de regering en Europese partijen. Letschert: "Het uitgangspunt is dat het onderwijs publieke regie voert op het versterken van digitale autonomie. Deze publieke regie gebeurt bij voorkeur via collectieve samenwerking tussen onderwijsinstellingen, en kan vormgegeven worden met onder andere collectieve afspraken, uniforme en open standaarden, het gezamenlijk stimuleren van (Europese) alternatieven en - indien nodig - het ontwikkelen van eigen digitale voorzieningen. De stip op de horizon is dat het onderwijs essentiële publieke voorzieningen onder (gezamenlijke) regie kan organiseren en dat alle onderwijsinstellingen hier gebruik van kunnen maken."