Grip op kosten en opbrengsten van IT ontbreekt bij veel Nederlandse organisaties

Dat blijkt uit de Tech Reality Check 2026 van Conclusion, een onderzoek onder 1.058 IT-beslissers in Nederland, Duitsland, Portugal en Spanje. Binnen de vier onderzochte landen geeft vrijwel elke organisatie (85%) aan een grotendeels tot volledig kostenoverzicht te hebben op basis van Total Cost of Ownership. Slechts 55 procent noemt dat overzicht daadwerkelijk volledig; de overige dertig procent spreekt van een grotendeels volledig beeld, waarin posten als indirecte kosten en toekomstige verplichtingen vaak ontbreken.

Ook technical debt, de digitale schuld die ontstaat door verouderde systemen, tijdelijke oplossingen en uitgesteld IT-onderhoud, wordt breed als belemmering ervaren. Zestig procent noemt het een grote of structurele rem op innovatie. Toch weegt slechts achttien procent technical debt mee als criterium bij investerings- of uitfaseringsbeslissingen. Het probleem wordt dus wel herkend, maar speelt nauwelijks een rol in de besluitvorming die het zou kunnen verminderen. Uitstelgedrag komt in alle vier de landen naar voren: 72 procent van de organisaties onderschrijft dat het uitstellen van structurele IT-oplossingen leidt tot oplopende kosten en risico's.

Grip op kosten en waarde van IT ontbreekt

Nederland scoort op alle onderdelen van het onderzoek het laagst als het gaat om grip op kosten en waarde van IT. Tweederde van de Nederlandse organisaties (66%) onderschrijft dat er te vaak wordt geïnvesteerd zonder zicht op de opbrengst, het hoogste percentage van de vier landen. Een volledig kostenoverzicht hebben 35 procent van de Nederlandse organisaties, tegenover 71 procent in Duitsland, 56 procent in Spanje en 47 procent in Portugal.

Ook het meten van waarde blijft in Nederland achter: 49 procent van de organisaties doet dit grotendeels of structureel, tegenover 77 procent in Spanje en 71 procent in Duitsland. Zeventien procent van de Nederlandse organisaties baseert de waarde van digitale voorzieningen voornamelijk op aannames, het hoogste percentage van alle onderzochte landen, tegenover 2 procent in Spanje en 4 procent in Duitsland.

Thijs van Es, algemeen directeur van Conclusion Strategies, stelt dat Nederland het probleem scherper herkent dan de andere landen, maar dat inzicht het minst vertaalt naar concrete beslissingen. Zolang technical debt en kosteninzicht geen vast onderdeel vormen van de besluitvorming, blijft de schuld volgens hem onzichtbaar oplopen. Hij noemt een cultuuromslag nodig: van aannames naar harde cijfers, en van technical debt als bijzaak naar een vast criterium bij investerings- en uitfaseringsbeslissingen.