VWS introduceert Gezondheidsdata-autoriteit voor digitale zorg
Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) zet een grote stap in de digitalisering van de zorg met de oprichting van de Gezondheidsdata-autoriteit (GDA). Deze nieuwe organisatie wordt verantwoordelijk voor de uitvoering van de European Health Data Space (EHDS) in Nederland. Met het initiatief wil de overheid meer regie, duidelijkheid en vertrouwen creëren rondom het uitwisselen en gebruiken van elektronische gezondheidsgegevens
De oprichting vloeit voort uit de EHDS, een Europese verordening die het delen van zorgdata binnen en tussen lidstaten moet verbeteren. Daarmee bouwt Nederland voort op bestaand beleid zoals de Wet elektronische gegevensuitwisseling in de zorg (Wegiz) en de Nationale Visie en Strategie voor het gezondheidsinformatiestelsel.
Eén centraal orgaan voor twee rollen
Europese regels verplichten lidstaten om zowel een Autoriteit voor digitale gezondheid aan te wijzen voor primair datagebruik, als een Health Data Access Body voor secundair datagebruik. Primair gebruik heeft betrekking op het direct verlenen van zorg. Secundair gebruik draait om het hergebruiken van niet tot personen herleidbare data voor wetenschappelijk onderzoek, beleid en zorginnovatie.
Nederland kiest ervoor om deze sterk verbonden taken onder te brengen in één nieuw zelfstandig bestuursorgaan (zbo). De GDA zal voor primair gebruik onder meer zorgen voor toegankelijkheid tot technische systemen en klachtenafhandeling. Voor secundair datagebruik gaat de instantie aanvragen beoordelen, vergunningen verstrekken en toezicht houden op het veilig beschikbaar stellen van gegevens via beveiligde verwerkingsomgevingen.
Einde aan versnippering
Met het onderbrengen van deze verantwoordelijkheden in één publieke organisatie wil VWS een einde maken aan de huidige versnippering in het Nederlandse zorgdatalandschap. Veel taken liggen nu verspreid over diverse publieke en private partijen. De GDA moet gaan fungeren als een centraal, herkenbaar ankerpunt voor burgers, zorgaanbieders en softwareleveranciers.
De keuze voor een zbo is ingegeven door de strikte onafhankelijkheidseisen die Europa stelt. Uit analyses bleek dat bestaande VWS-uitvoeringsorganisaties deze taken niet konden overnemen. Het bundelen van kennis en infrastructuur in één nieuwe instantie moet bovendien zorgen voor schaalvoordelen, een efficiëntere inzet van publieke middelen en kortere lijnen met andere toezichthouders.
Gefaseerde uitrol richting 2029
De voorbereidingen voor de nieuwe autoriteit starten per direct. Vanaf 1 juni 2026 gaat kwartiermaker Jaap Eikelboom aan de slag om het detailontwerp en het transitieplan van de organisatie uit te werken. Dit gebeurt in nauwe samenwerking met betrokkenen uit het zorgveld en de overheid.
Meer over Zorg
Over Witold Kepinski
