'Stroom- en waterverbruik van veel Nederlandse datacenters ondanks verplichting niet openbaar'

Dat blijkt uit een onderzoek van Lighthouse Reports, uitgevoerd met Trouw en andere Europese media. De onderzoeksjournalisten probeerden een jaar lang via verzoeken om openbaarheid van bestuur gegevens over datacenters in heel Europa boven water te krijgen, zonder succes. Ze beginnen nu een procedure op basis van het Verdrag van Aarhus. Dat verdrag geeft burgers recht op toegang tot milieugegevens en is ondertekend door alle EU-landen en door de EU zelf.

Verplichting bestaat al drie jaar

Op grond van de Europese energie-efficiëntierichtlijn moeten datacenters met een geïnstalleerd IT-vermogen van minimaal 500 kilowatt onder meer hun energie- en watergebruik opgeven. Daarmee moeten de centra onderling vergelijkbaar worden en kan de EU efficiëntie-eisen opstellen. De RVO verzamelt de gegevens voor de EU, maar heeft alleen informatie over 104 centra.

Volgens de Dutch Datacenter Association waren er eind vorig jaar 186 commerciële datacenters die aan de grens van 500 kilowatt voldeden en dus rapportageplichtig zijn. Van bijna de helft heeft de RVO dus geen gegevens. Daarnaast zijn er grote datacenters bij bedrijven, banken, ziekenhuizen en andere organisaties. DDA-directeur Stijn Grove zegt dat de RVO de branchevereniging kan bellen voor een volledig overzicht van de commerciële centra. De RVO zegt van sommige centra meer gegevens te hebben en die aan de EU door te geven, maar van hoeveel centra dat gaat, is onduidelijk.

Stroomverbruik loopt op

Uit de beschikbare cijfers blijkt dat het verbruik snel stijgt. Volgens het CBS werd in 2024 5,1 miljard kilowattuur aan datacenters geleverd, 4,6 procent van het landelijke elektriciteitsverbruik. Dat is bijna een verdubbeling in vijf jaar, terwijl gebrek aan netcapaciteit voor wachtlijsten zorgt bij bedrijven, instellingen en woonwijken. Cijfers over 2025 zijn er niet. Wel bleek deze zomer uit RVO-gegevens dat het grootste Microsoft-datacentrum in Nederland op zichzelf 1 procent van het landelijke stroomverbruik voor zijn rekening neemt, en dat is hernieuwbare energie. Google heeft twee grote datacenters in Nederland en geeft daarover geen openbare informatie.

Netbeheerder Tennet verwacht dat datacenters in 2030 10 tot 15 procent van de Nederlandse stroom gebruiken. Over watergebruik is nog minder bekend. In Nederland is dat vermoedelijk zo'n 0,1 procent van het totaal, maar in andere Europese landen wordt het door droogte en waterschaarste een groter probleem.

Elders nog minder openbaar

In vrijwel alle andere EU-landen en bij de Europese Commissie is volgens Lighthouse Reports nog minder informatie beschikbaar dan in Nederland. Als reden wordt vrijwel altijd genoemd dat het om bedrijfsgevoelige gegevens gaat. Een ambtelijk advies aan de Commissie uit 2025 stelde echter vast dat het een politieke afweging is of bedrijfsgeheimen zwaarder wegen dan het publieke belang van transparantie over de sector. Lidstaten en Commissie verwezen bovendien naar elkaar als bron van de informatie.

Christiaan van Veen, medeoprichter van denktank Leitmotiv, vindt het belangrijk dat Lighthouse Reports alle juridische middelen inzet, waaronder de Aarhus-procedure, om de Commissie tot openbaarmaking te dwingen. Volgens hem is de informatie nodig om inzicht te krijgen in de druk van de sector op schaarse netcapaciteit en in de klimaat- en milieueffecten. Dat de Commissie alle gegevens bij voorbaat als bedrijfsvertrouwelijk heeft aangemerkt, noemt hij onbegrijpelijk. Het onderzoek gebeurt in samenwerking met Trouw, El Confidencial (Spanje), il Manifesto (Italië), Mediapart (Frankrijk) en Solomon (Griekenland).

De Dutch Datacenter Association benadrukt dat het ontbreken van de gegevens geen onbereidheid is van de sector om transparant te zijn: "De Nederlandse datacenter sector rapporteert al jarenlang over energiegebruik, eerder via de Meerjarenafspraken en inmiddels via de Europese rapportageplicht EED. Eerder ontbrekende gegevens waren mede het gevolg van overheidsinstructies waarin bedrijfsvertrouwelijke informatie was uitgezonderd van aanlevering. Voor de rapportage in 2026 - die later dit jaar wordt verwacht - zijn de Nederlandse instructies in lijn gebracht met de Europese eisen. Daarmee wordt het inzicht vollediger en transparanter. De eerdere ontbrekende gegevens kunnen daarom niet zonder meer worden uitgelegd als onbereidheid van de sector om transparant te zijn."