Kabinet lanceert Quantumstrategie 2035, maar datacenters slaan alarm

De strategie is opgesteld door het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) in nauwe samenwerking met acht andere ministeries, waaronder Binnenlandse Zaken, Defensie, Buitenlandse Zaken en Justitie en Veiligheid. 

Koploperpositie en economisch verdienvermogen

Nederland beschikt met universiteiten, onderzoeksinstituten zoals QuTech en QuSoft en tientallen startups over een van de sterkste quantumecosystemen ter wereld. Om deze voorsprong te behouden en de stap van laboratorium naar de markt (from lab to fab) te versnellen, zet het kabinet in op gerichte innovatieprogramma's, betere toegang tot risicokapitaal en de stimulering van private investeringen. 

Daarnaast wil het Rijk sneller economische waarde uit wetenschappelijk onderzoek halen door onder meer de overdracht van intellectueel eigendom (IE) en de implementatie van standaard dealterms voor universiteits-spinoffs te verbeteren. Ook verkent de Rijksoverheid een actievere rol als eerste afnemer en launching customer van quantuminnovaties. 

Veiligheidsdreiging en PQC-migratie

Naast kansen voor onder meer de zorg, energiesector en logistiek, brengt quantumtechnologie ook grote veiligheidsrisico's met zich mee. De verwachte komst van krachtige quantumcomputers tussen 2029 en 2035 stelt hen in staat de huidige digitale versleuteling (asymmetrische cryptografie) te kraken. Dit bedreigt niet alleen de overheidscommunicatie en vitale infrastructuren, maar brengt ook het risico van 'Harvest Now, Decrypt Later' met zich mee, waarbij kwaadwillenden nu al versleutelde data verzamelen om die later te ontsleutelen. 

Om de digitale infrastructuur en essentiële diensten tijdig te beschermen, stelt het kabinet een strak tijdpad op voor de migratie naar post-quantum cryptografie (PQC). Uiterlijk in 2030 moeten hoogrisicosystemen van de Rijksoverheid volledig quantumveilig zijn gemigreerd, waarna de volledige PQC-migratie in 2035 afgerond dient te zijn. 

Internationale positionering en maatschappelijke waarden

Omdat Nederland de volledige quantumwaardeketen niet alleen kan opbouwen, zet de strategie sterk in op gerichte internationale en Europese samenwerking. Het kabinet wil de Nederlandse belangen verankeren in de aanstaande EU Quantum Act, meebouwen aan de Europese open strategische autonomie en een actieve rol spelen in de Trans-Atlantische Quantum Community (TQC) van de NAVO. 

Tot slot benadrukt de strategie het belang van publieke waarden zoals privacy, gelijke behandeling en ethiek bij het gebruik van quantumalgoritmen en -sensoren, evenals het investeerdersbelang in talentontwikkeling en onderwijs via alle niveaus (van mbo tot phd) om de groeiende sector van personeel te voorzien. 

Datacentersector kritisch op ontbreken infrastructuuragenda

Hoewel de ambities van het kabinet breed worden verwelkomd, klinkt er vanuit de digitale infrastructuursector stevige kritiek op het ontbreken van concrete randvoorwaarden. De Dutch Data Center Association (DDA) maakt zich grote zorgen over het feit dat een overkoepelende agenda voor de benodigde datacentercapaciteit en netinfrastructuur in de strategie ontbreekt.

Hoewel het kabinet de 'goed ontwikkelde digitale infrastructuur' als een van de pijlers onder de Nederlandse koploperspositie noemt, verbindt het daar in het actieplan geen concrete acties aan. Het woord 'datacenter' komt in de volledige strategie niet voor, en netcongestie wordt slechts vluchtig aangehaald in een bijlage als 'aansluitende opgave'. 

"Quantum kan niet bestaan of groeien zonder digitale infrastructuur en datacenters", stelt Stijn Grove, directeur van de DDA. "Quantumcomputers werken samen met klassieke rekenkracht, AI en supercomputers, en die staan in datacenters. Het kabinet treats die digitale infrastructuur als een gegeven, terwijl er nu al een enorm tekort aan datacentercapaciteit is. Het één willen kan niet zonder het ander faciliteren."

De sector roept de Rijksoverheid daarom op om de Rijksbrede Quantumstrategie met spoed aan te vullen met een gerichte infrastructuurstrategie. Hierin moet uitdrukkelijk aandacht komen voor stroomaansluitingen, fysieke ruimte en vergunningverlening voor datacenters. Zonder die faciliteiten dreigen toekomstige quantumsystemen en -toepassingen volgens de brancheorganisatie uit te wijken naar andere Europese landen.