Honderden bedrijven en kennisinstellingen dreigen steun te missen na Groeifonds

Het Groeifonds werd in 2020 opgericht met €20 miljard en wordt sinds 2024 afgebouwd. Het toenmalige kabinet schrapte toen alle nieuwe rondes om te bezuinigen. Alleen lopende projecten zoals NXTGEN Hightech, PhotonDelta en POLARIS mochten doorgaan. Er komt nog één extra ronde van €375 miljoen, grotendeels uit vrijgevallen middelen binnen het lopende fonds.

Drie Nederlandse en drie buitenlandse programma's

TNO Vector onderzocht hoe het gat het beste kan worden gedicht. De onderzoekers bestudeerden drie lopende Groeifondsprogramma's, onder meer NXTGEN Hightech. Aan dat programma werken sinds 2023 zo'n 330 bedrijven en kennisinstellingen aan de machines en productietechnologie van de toekomst. Ook keken de onderzoekers naar drie buitenlandse programma's voor publiek-private innovatiesamenwerking, in Australië, Noorwegen en het Verenigd Koninkrijk.

Volgens het rapport leiden dit soort programma's aantoonbaar tot meer investeringen in onderzoek, snellere innovatie en betere samenwerking. Daarvoor moeten ze wel goed zijn ingericht en lang genoeg lopen. Deelnemers vinden een looptijd van tien tot vijftien jaar wenselijk, zeker in deeptech. Wie om de paar jaar opnieuw begint bouwt niets blijvends op, zeggen deelnemers aan de onderzochte programma's.

Kabinet reserveert geld voor twee andere instrumenten

Op Prinsjesdag maakte het kabinet €500 miljoen vrij voor een Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie (NADI) en ruim €3 miljard voor een Nationale Investeringsinstelling (NII). NADI financiert de doorbraak van nieuwe technologie, terwijl de NII is gericht op de opschaling. Het Groeifonds versterkt innovatie-ecosystemen en maakt het mogelijk sneller nieuwe bedrijvigheid te ontwikkelen op strategische zwaartepunten. Voor die rol is na de laatste ronde nog geen structurele opvolger.

TNO doet daarom aanbevelingen voor een nieuw, samenhangend en langjarig innovatie-instrument. Dat moet de andere instrumenten aanvullen en op grotere afstand van de politiek staan. Continuïteit is volgens het onderzoek essentieel, omdat partijen daardoor vertrouwen krijgen om te investeren. Het onderzoek sluit daarmee aan bij eerdere adviezen van oud-ASML-topman Peter Wennink en de Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie (AWTI) uit 2025.

Bedrijven betalen de helft van NXTGEN Hightech

NXTGEN Hightech heeft een omvang van €970 miljoen. Het Groeifonds betaalt ruwweg de helft, de andere helft komt van de deelnemende bedrijven. Alle projecten moeten in 2025 en 2027 langs een beoordelingsmoment. Daarbij wordt gekeken naar wat ze opleveren voor de marktpositie van Nederlandse bedrijven, voor de kennis in Nederland en voor de samenwerking. Projecten die niet leveren, worden bijgestuurd of gestopt.

NXTGEN ziet in deze werkwijze een antwoord op vragen die de Tweede Kamer stelt over de nieuwe Groeifondsronde: betalen bedrijven zelf mee, en leidt publiek geld tot productie en banen in Nederland? Volgens TNO kan Nederland met een vaste opvolger van het Groeifonds de innovatieparadox aanpakken. Het land is sterk in kennis, maar zet die te weinig om in nieuwe producten en bedrijven. Zonder opvolger blijft die paradox bestaan, aldus het onderzoek.

Meer informatie is hier beschikbaar.