ACM: Overstappen van clouddienst moet snel en kosteloos

Op de huidige cloudmarkt maakt bijna iedereen gebruik van online opslag en verwerkingscapaciteit, maar de markt wordt gedomineerd door een zeer beperkt aantal spelers. De drie grootste cloudaanbieders bedienen samen ruim 75 procent van de markt. Tot dusver zorgen hoge overstapkosten, gesloten technische systemen en complexe contractuele voorwaarden ervoor dat klanten vast blijven zitten bij hun huidige leverancier. Deze situatie, ook wel vendor lock-in genoemd, maakt afnemers sterk afhankelijk van de prijsstijgingen, voorwaarden en keuzes van één specifieke partij.

Met de Data Act, die inmiddels ruim een jaar van kracht is, wil de Europese Unie de controle over gegevens teruggeven aan de gebruikers. De regelgeving rust op twee belangrijke pijlers. Ten eerste moeten klanten zonder obstakels kunnen overstappen naar een concurrent. Ten tweede moet het mogelijk zijn om meerdere diensten van verschillende aanbieders naast elkaar te gebruiken, waarbij systemen onderling moeiteloos gegevens kunnen uitwisselen. In de praktijk blijkt de uitvoering van deze regels voor veel cloudaanbieders echter complex, terwijl veel gebruikers niet goed op de hoogte zijn van hun rechten. Met de leidraad vertaalt de ACM de Europese verplichtingen naar concrete handvatten voor de Nederlandse markt.

ACM-bestuurslid Manon Leijten benadrukt dat soepelere overstapmogelijkheden de concurrentie op het gebied van prijs en kwaliteit aanjagen. Wanneer klanten eenvoudiger kunnen overstappen, worden aanbieders gedwongen scherp te blijven presteren. Bovendien biedt dit kansen voor kleinere en nieuwe toetreders op de cloudmarkt, omdat zij op basis van kwaliteit en innovatie kunnen concurreren in plaats van louter op schaalgrootte.

Leidraad

Voor organisaties, bedrijven en overheden levert de verduidelijking een sterkere onderhandelingspositie op en biedt het de mogelijkheid om hun digitale autonomie te vergroten. Afnemers krijgen vooraf inzicht in het overstapproces, de doorlooptijd en de ondersteuning waarop zij kunnen rekenen. Voor de aanbieders schept de leidraad een gelijk speelveld binnen de Europese Unie. De ACM houdt direct toezicht op clouddienstverleners die hun Europese hoofdkantoor in Nederland hebben gevestigd en stemt de handhaving af met andere Europese toezichthouders.

De verplichtingen in de leidraad zijn onderverdeeld in vier centrale thema's. Ten eerste geldt het verbod op belemmeringen, wat betekent dat aanbieders actief moeten meewerken aan een overstap of aan parallel gebruik van diensten, met behoud van de continuïteit van de dienstverlening. Ten tweede zijn er commerciële verplichtingen vastgelegd, die zorgen voor transparante contracten en heldere informatie vooraf. Ten derde zijn er technische eisen opgesteld. Aanbieders moeten gratis API’s beschikbaar stellen voor gegevensuitwisseling en voldoen aan interoperabiliteitsnormen. Voor Infrastructure-as-a-Service (IaaS) geldt specifiek de eis van functionele gelijkwaardigheid na een migratie. Tot slot behandelt de leidraad internationale toegang, waarbij aanbieders niet-persoonsgebonden gegevens moeten beschermen tegen onrechtmatige toegang door overheden van buiten de Europese Unie.

Een belangrijk onderdeel van de regelgeving heeft betrekking op de financiële aspecten van het overstappen. Vanaf 12 januari 2027 geldt dat aanbieders helemaal geen kosten meer in rekening mogen brengen voor een overstap. Tot die datum mogen uitsluitend de werkelijk gemaakte, rechtstreekse kosten worden doorberekend, zoals voor dataverkeer of specifieke technische ondersteuning. Bij het gecombineerd gebruik van meerdere diensten mogen ook na januari 2027 alleen de daadwerkelijke kosten voor gegevensoverdracht worden gefactureerd.

De regels gelden voor alle EU-lidstaten en zijn eveneens van toepassing op cloudaanbieders die buiten de Europese Unie zijn gevestigd maar diensten leveren op de Europese markt. Nederlandse afnemers die van mening zijn dat een leverancier zich niet aan de Data Act houdt, kunnen hiervan melding maken bij de ACM. Indien een melding betrekking heeft op een partij waarvan het Europese hoofdkantoor buiten Nederland ligt, stuurt de ACM het dossier door naar de bevoegde toezichthouder in de betreffende lidstaat.