VS-sancties raken Europese internetsector, maar kabinet grijpt niet in

Aanleiding voor de Kamervragen is de maatschappelijke en technische onrust die is ontstaan nadat Washington maatregelen nam tegen de Italiaanse provider A/I. Omdat veel mondiale digitale infrastructuur — waaronder TLD-beheerders van extensies zoals .com, .net en .org — onder Amerikaanse jurisdictie valt, hebben Amerikaanse sancties een directe extraterritoriale werking. Dit leidde in de markt tot angst voor het zogeheten 'chilling effect' en overcompliance, waarbij Europese bedrijven uit voorzorg diensten aan banden leggen of opzeggen.

Kritisch op sancties, maar VS blijft kernbondgenoot

In de antwoorden noemt het kabinet het besluit om een Europese provider aan de sanctielijst toe te voegen "niet gebruikelijk". Het kabinet benadrukt hier kritisch tegenover te staan vanwege de verstrekkende gevolgen voor personen en organisaties die binnen de Europese Unie niet als terroristisch worden aangemerkt.

Tegelijkertijd temperen de bewindslieden de verwachtingen over harde tegenacties. De Verenigde Staten blijven een essentiële bondgenoot en een voorname leverancier van IT-systemen voor de Nederlandse overheid en vitale infrastructuren. Het kabinet kiest er daarom voor om de dialoog met Washington te blijven zoeken om te voorkomen dat er verdere ingrepen plaatsvinden op het gebied van domeinnamen, hosting en het betalingsverkeer.

Druk op het Internationaal Strafhof

De reikwijdte van de Amerikaanse druk werd onder meer merkbaar bij het Nederlandse bedrijf ProcoliX, dat na de maatregelen tegen A/I besloot geen opdrachten meer aan te nemen van het Internationaal Strafhof (ISH) in Den Haag. Hoewel het kabinet vanwege vertrouwelijke gronden niet inhoudelijk op specifieke ondernemingen ingaat, keurt het de Amerikaanse sancties tegen ambtsdragers en personeel van het ISH expliciet af. Het kabinet meldt op de achtergrond in overleg te zijn met het Nederlandse bedrijfsleven en het Strafhof om te borgen dat de instantie haar mandaat onbelemmerd kan blijven uitvoeren.

Geen inzet van het Europees anti-dwanginstrument

Van de inzet van zware handelspolitieke instrumenten wil Den Haag op dit moment niets weten. Het invoeren van tegenmaatregelen via het Europese Anti-Coercion Instrument (het anti-dwanginstrument) wordt door de regering als een uiterst middel gezien dat alleen bij extreme economische chantage kan worden aangewend. Het kabinet ziet momenteel geen aanleiding om af te wijken van zijn terughoudende opstelling.

Ook ten aanzien van de EU Antiboycotverordening (Blocking Statute) — een regelgeving uit 1996 die Europese bedrijven moet beschermen tegen sancties van derde landen door naleving ervan te verbieden — ligt het initiatief bij de Europese Commissie.

Inzetten op .nl en digitale autonomie

Als antwoord op de afhankelijkheid van de Amerikaanse wetgeving bij domeinnamen zoals .com en .org, wijst de regering op de eigen verantwoordelijkheid van organisaties. Het staat bedrijven en instellingen vrij om over te stappen op domeinextensies die onder Europese of Nederlandse rechtsorde vallen, zoals .nl of .eu. Uit cijfers van SIDN blijkt dat de overgrote meerderheid van de Nederlandse ondernemers inmiddels al kiest voor een .nl-domein.

Structureel wil het kabinet risicovolle digitale afhankelijkheden beperken via de in 2023 ingezette 'Agenda Digitale Open Strategische Autonomie'. Daarbij zet de overheid in op betere sturing bij overheidsaanbestedingen, het versterken van cloudsoevereiniteit en het stimuleren van de eigen Europese techsector. Daarmee moet worden voorkomen dat besluiten van buitenlandse mogendheden de Europese digitale infrastructuur zomaar buiten spel kunnen zetten.