Zuid-Holland bouwt aan de quantumtechnologie van morgen

Quantumtechnologie behoort tot de belangrijkste sleuteltechnologieën van de komende decennia. De technologie benut bijzondere eigenschappen van de quantummechanica voor nieuwe mogelijkheden in rekenen, meten en communiceren. Zuid-Holland beschikt over een sterke uitgangspositie: kennisinstellingen, gespecialiseerde bedrijven en industriële gebruikers werken er samen aan toepassingen die de stap van laboratorium naar praktijk moeten maken. Die machten komen samen in het Quantum Communication Fieldlab Rotterdam (QCFR). Daar komen klant en industrie elkaar tegen, aldus Arthur Dallau, CEO en Fieldlab Manager van INSPR8ION. QCFR biedt een praktische omgeving waar quantumcommunicatie kan worden getest en gevalideerd onder operationele omstandigheden, met bijzondere focus op kritieke infrastructuur. Het fieldlab werd officieel gelanceerd in juni 2026.

Delft bouwt aan quantumcomputers

In Delft vormt QuTech, een samenwerkingsverband van TU Delft en TNO, het wetenschappelijke zwaartepunt. QuTech in Delft is het onderzoeksinstituut waar onderzoekers werken aan quantumcomputers, quantumcommunicatie en de technologie om quantumsystemen betrouwbaar en schaalbaar te maken. 

Quantumcomputers gebruiken qubits in plaats van klassieke bits. Daarmee kunnen bepaalde berekeningen op een fundamenteel andere manier worden uitgevoerd. Vooral materiaalonderzoek, chemische simulaties en complexe optimalisatieproblemen bieden perspectief. Rond QuTech is een industriële waardeketen ontstaan. QuantWare ontwikkelt en produceert quantumprocessoren, Quantum Networks ontwikkelt technologie voor quantumveilige communicatie. Deze bedrijven leveren onderdelen en systemen aan onderzoekers en quantumontwikkelaars wereldwijd. Daarmee groeit Delft uit van een onderzoekscentrum naar een plek waar een nieuwe hightechindustrie wordt opgebouwd.

Rotterdam als launching customer

Een bijzondere rol is weggelegd voor het Havenbedrijf Rotterdam. De haven is niet alleen een economische motor, maar ook een complexe kritieke infrastructuur waarin veilige digitale communicatie essentieel is. Het Havenbedrijf treedt op als launching customer: een gebruiker die nieuwe technologie in een realistische omgeving helpt testen en valideren.

In 2024 realiseerde een consortium met Havenbedrijf Rotterdam, Q*Bird, Eurofiber, Cisco, Portbase, Single Quantum, Intermax en InnovationQuarter een schaalbare quantum-netwerkverbinding in de haven. De proef richtte zich op Quantum Key Distribution (QKD), waarbij quantummechanische eigenschappen worden gebruikt om cryptografische sleutels uit te wisselen. Een poging om de sleutel ongemerkt af te luisteren, is detecteerbaar. De verbinding ondersteunt veilige berichtenuitwisseling tussen het Havenbedrijf en Portbase. De technologie kan op termijn relevant zijn voor communicatie rond scheepvaart, logistiek, waterstanden en andere gevoelige havenprocessen. Het belang zit niet alleen in de techniek, maar ook in het aantonen dat deze toepasbaar is binnen een operationele omgeving.

In juni 2026 werd deze ontwikkeling voortgezet met het Quantum Communication Fieldlab Rotterdam (QCFR).

Van glasvezel naar satelliet

Quantumcommunicatie beperkt zich niet tot aardse netwerken. Het Europese project Eagle-1 moet quantum key distribution vanuit een satelliet demonstreren. Het project wordt geleid door SES in samenwerking met ESA en de Europese Commissie. De satelliet moet quantumversleutelde sleutels vanuit een lage baan om de aarde naar grondstations kunnen sturen.

Eagle-1 is bedoeld als belangrijke stap richting een Europese quantumcommunicatie-infrastructuur die ook grote afstanden kan overbruggen. Het project maakt gebruik van technologie en grondstations die door Europese partners worden ontwikkeld, waaronder een Nederlands team dat werkt aan een optisch grondstation.

Voor Zuid-Holland is dit relevant vanwege de aanwezigheid van ESA-ESTEC in Noordwijk en de regionale expertise op het gebied van quantumtechnologie, optica en veilige communicatie. De combinatie van satelliet- en glasvezelnetwerken kan uiteindelijk bijdragen aan een Europese infrastructuur voor beveiligde communicatie.

Een ecosysteem met industriële ambities

Leiden draagt met expertise in natuurkunde, quantumalgoritmen (Applied Quantum Algorithms group) en quantumsensing (QuantaMap) bij aan het regionale ecosysteem. Quantumsensoren kunnen uiterst kleine veranderingen meten en bieden perspectief voor medische diagnostiek, materiaalonderzoek en precisie-instrumentatie. 

De uitdaging voor Zuid-Holland is nu om de wetenschappelijke voorsprong om te zetten in productie, schaalbare diensten en internationale bedrijvigheid. Daarvoor zijn investeringen, gespecialiseerde faciliteiten, technisch personeel en launching customers nodig.

De regio beschikt over een bijzondere combinatie: Delft ontwikkelt de technologie, Rotterdam test die in een kritieke industriële omgeving en Noordwijk verbindt de ontwikkeling met Europese ruimtevaartprogramma’s. Daarmee wordt quantumtechnologie in Zuid-Holland niet alleen een wetenschappelijk verhaal, maar ook een strategische industriële ontwikkeling. Europa wil een leidende rol behouden rond quantumtechnologie en niet op lange termijn (net als bij AI) achter de feiten aan lopen. Het huidige quantumproject laat zien dat de kennis en ambities in Europa te vinden zijn.