Digitalisering en sleuteltechnologieën lopen subsidie mis
De PPS-Innovatieregeling van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) levert onvoldoende de gewenste investeringen in publiek-privaat onderzoek op en wordt ondoelmatig verdeeld. Dat concludeert de Algemene Rekenkamer in het rapport 'Innovatiesubsidie onder de loep'. Hoewel de overheid tussen 2024 en 2027 in totaal 650 tot 700 miljoen euro via deze regeling wil toezeggen om onderzoek en ontwikkeling (R&D) te stimuleren, blijft de beoogde impuls vanuit het bedrijfsleven achter en wordt het langjarige doel om 3 procent van het bruto binnenlands product aan R&D te besteden nog altijd niet gehaald.
Uit het onderzoek blijkt dat de verdeling van de middelen niet goed aansluit op de innovatieprioriteiten die het ministerie eind 2023 zelf heeft vastgesteld. Het gaat daarbij specifiek om sleuteltechnologieën, klimaat en energie, digitalisering en de circulaire economie. In subsidiejaar 2024 kwam echter meer dan de helft van de ruim 270 miljoen euro aan verstrekte subsidies en private bijdragen terecht bij andere thema's, waarbij het overgrote deel naar gezondheid en zorg en naar landbouw, water en voedsel ging.
Daarnaast wijst de Rekenkamer op aanzienlijke doelmatigheidsrisico's in de opzet van het instrument. De middelen worden verdeeld via twaalf zogenoemde Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI's), maar een groot deel van het budget vloeit naar consortia waar de private cofinanciering achterblijft. Zo gaat 48 procent van de subsidie naar TKI's die gemiddeld twee keer zoveel overheidsgeld nodig hebben om bedrijven tot investeren te bewegen dan andere consortia.
Bij acht van de twaalf TKI's is meer dan 1,50 euro aan subsidie vereist om één euro aan private investeringen los te krijgen. Bij de TKI Energie loopt dat op tot ruim 2,50 euro per geïnvesteerde private euro, terwijl bij de TKI Agri & Food minder dan één euro subsidie nodig is voor hetzelfde effect.
Met het oog op de geplande vernieuwing van de regeling per 1 januari 2028 ziet de Algemene Rekenkamer duidelijke verbetermogelijkheden. Voor de huidige looptijd is er in 2027 nog circa 170 miljoen euro te verdelen. De Rekenkamer adviseert de minister van EZK om te onderzoeken hoe dit resterende budget alvast gerichter kan worden ingezet op de gestelde innovatieprioriteiten. Voor de nieuwe regeling vanaf 2028 raadt het controleorgaan aan om het budget en de verdeelsleutel periodiek te kunnen bijstellen, zodat met hetzelfde overheidsgeld per saldo meer publiek-privaat onderzoek tot stand komt.