Wie AI inzet om te snijden, snijdt zichzelf uit de markt
De krantenkoppen stonden de afgelopen tijd, en nog steeds, vol met ontslagrondes. ABN AMRO wil tot 2028 zo’n 5.200 voltijdsbanen schrappen, mede doordat ze AI in zouden gaan zetten om efficiënter te worden. ING meldde bij het UWV dat er mogelijk circa 950 banen in Nederland kunnen vervallen, ook deels door AI en automatisering. En Triodos kondigde met een soortgelijke reden aan dat er de komende jaren 250–270 banen verdwijnen, in een bredere golf van bancaire ontslagrondes.
Opvallend is dat in deze plannen AI en digitalisering in één adem worden genoemd met zowel kostenbesparing als ambities rond “profitable growth”, betere klantervaring en een toekomstbestendig bedrijfsmodel. Critici zeiden ook al snel door de ontslagrondes heen te prikken. Het CNV benadrukte dat ‘bedrijven met AI aan de slag zijn gegaan, maar dat het nog niet leidt tot grote vervanging van werkgelegenheid’. Waar het UWV ook stijgende kosten en onzekerheid als redenen voor de ontslagrondes aan toevoegde. Kortom, vanuit verschillende hoeken werd niet geloofd dat AI een bepalende factor is geweest voor deze ontslagrondes.
Gezonde stagnatie als doel
De discussie gaat alleen voorbij aan wat de ware valkuil is voor bedrijven in Nederland die AI inzetten om efficiënter te worden: precies die focus op efficiëntie. De banken die net als voorbeeld zijn genoemd, positioneren AI als een manier om kosten te reduceren doordat er met minder personeel kan worden gewerkt. Dat wijst op gezonde stagnatie als doel, niet op de wil vanuit bestuurskamers om in te zetten op groei. Juist die eenzijdige nadruk op efficiëntie maakt dat het groeipotentieel van AI onderbenut blijft, terwijl dezelfde technologie ook nieuwe omzet, proposities en markten kan ontsluiten.
In andere woorden: bedrijven die AI benoemen als reden voor een nieuwe ontslagronde, gaan voorbij aan het voornaamste voordeel van de ontwikkeling, namelijk het concurrentievoordeel. Binnen de Nederlandse markt, maar ook internationaal. Met als gevolg dat de bedrijven die AI wel inzetten om te groeien, dat sneller doen in eigen markten en die over de grens.
Rekensom met twee uitkomsten
Het ontslaan van personeel is een korte termijn oplossing die de kwartaalcijfers tijdelijk kan opschonen. Alleen op de lange termijn gaat het bijten. Personeel is essentieel om AI goed, betrouwbaar en effectief te kunnen implementeren. Werknemers hebben de domeinkennis die bepaalt wat goed is en wat een fout is. Zij waarborgen datakwaliteit en uitzonderingslogica, de realiteit is immers vaak rommelig. Daarnaast mislukt AI zelden door tools die worden gebruikt, maar door gedrag en werkafspraken. Tot slot ontstaan schaduwprocessen en compliance-problemen als er geen mensen zijn die begrijpen wat systemen doen.
Bovendien is al veelvuldig vastgesteld dat AI waardevolle tijd vrij kan spelen bij werknemers. Tijd die ingezet kan worden om de groei van het bedrijf te bevorderen. Denk aan relatiebeheerders die dankzij geautomatiseerde dossiervorming meer tijd hebben voor adviesgesprekken, of risk‑teams die met betere modellen sneller kredietbeslissingen nemen. Dan zorgt AI er niet voor dat met minder mensen evenveel winst gemaakt kan worden, maar dat met evenveel mensen méér winst gemaakt kan worden. De rekensom is hetzelfde: de bedrijvigheid per werknemer gaat omhoog. Maar de uitkomst is heel anders.
De discussie rond ontslagrondes moet daarom niet blijven steken in de vraag of AI er nou wel of niet verantwoordelijk voor is. De belangrijkere vraag is hoe bedrijven AI strategisch inzetten in de concurrentiestrijd op zowel de nationale als internationale markt. Nederlandse bedrijven hebben de kans om met effectieve AI‑implementatie een voorsprong te pakken op de concurrentie. Wie AI vooral als excuus gebruikt om te snijden in personeel, snijdt zichzelf op termijn niet alleen in de vingers, maar ook uit de markt.
Door: Rad Parvin, Senior Value Partner en consultant bij Valliance
