Bettina Tratz-Ryan: 'Haal het kunstmatige uit intelligentie'

Wanneer Gartner IT Symposium/Xpo later dit jaar opnieuw neerstrijkt in Barcelona, staat de Europese CIO voor een andere opgave dan een jaar geleden. AI is niet langer een onderscheidende technologie voor organisaties die vooroplopen. Het wordt een onderdeel van de basis waarop processen, besluitvorming, innovatie en samenwerking worden gebouwd. Daarmee verschuift de vraag voor CIO’s: niet óf AI een rol krijgt in de organisatie, maar hoe zij AI, menselijke expertise en bestuurbare wendbaarheid samenbrengen in een onderneming die kan omgaan met voortdurende verstoring.

Die verschuiving komt samen in het thema van dit jaar: Ignite Intelligence. Gartner legt daarmee de nadruk op een nieuwe fase waarin AI niet meer als los experiment of technische toevoeging wordt behandeld, maar als onderdeel van de fundering van de organisatie. De kans voor CIO’s ligt volgens dit thema in het “weghalen van het kunstmatige uit intelligentie”: het combineren van menselijke vindingrijkheid met AI om echte waarde te ontsluiten, wendbaarheid te vergroten en beter bestand te zijn tegen continue disruptie.

Bettina Tratz-Ryan, VP Analyst bij Gartner en opnieuw chairperson, zegt dat  die wendbaarheid niet los worden gezien van digitale soevereiniteit. “In een volatiele markt- en bedrijfsomgeving moet AI-agility bijdragen aan de veerkracht van de organisatie, maar tegelijk de controle beschermen over modelgebruik, data-architectuur en de rekenkracht die daarvoor nodig is. “

Voor haar raakt dit direct aan de kern van de komende editie. De discussie over AI is in korte tijd volwassen geworden. Waar organisaties eerder vooral experimenteerden met generatieve AI, verschuift de aandacht nu naar agentic AI, intelligente bedrijfsprocessen en de vraag hoe AI daadwerkelijk bijdraagt aan productiviteit, innovatie en veerkracht. Dat vraagt volgens haar om een bredere benadering dan technologie alleen.

“Het gaat erom agile en resilient tegelijk te zijn”, zegt Tratz-Ryan. “Iedereen wil AI bouwen, we zien nu de focus op agentic AI, en AI wordt ingebed in steeds meer besluitvorming. Maar we moeten ook kijken naar de productiviteit die AI kan brengen voor de operatie, en naar het vermogen om te innoveren binnen en buiten business-ecosystemen.”

Van experiment naar fundament

AI is dus niet meer een differentiator op zichzelf. Het verschil ontstaat door de manier waarop AI wordt ingebed in strategie, architectuur, governance, talent en cultuur. In die zin is Ignite Intelligence vooral een leiderschapsthema. Het gaat om het activeren van intelligentie in de organisatie, waarbij technologie en menselijke oordeelsvorming elkaar moeten versterken.

Volgens Tratz-Ryan is dat relevant nu organisaties bewegen van experimenten naar agentic AI en de intelligente onderneming. Agentic AI brengt nieuwe mogelijkheden, maar ook nieuwe vragen. Als AI-systemen taken autonomer uitvoeren, beslissingen voorbereiden of processen over meerdere systemen heen aansturen, moeten CIO’s zorgen dat de onderliggende architectuur, data, governance en verantwoordelijkheden op orde zijn.

Daarmee verandert ook het gesprek over waarde. AI-projecten worden niet langer alleen beoordeeld op innovatiepotentieel of technische haalbaarheid. De vraag wordt of ze bijdragen aan operationele prestaties, klantwaarde, medewerkerproductiviteit en het vermogen van de organisatie om sneller op veranderingen te reageren. “We moeten kijken naar de productiviteit die AI kan brengen voor de operationele benefit van de organisatie”, zegt Tratz-Ryan. Tegelijk moet AI ook bijdragen aan innovatie binnen bestaande business-ecosystemen en daarbuiten.

Agility moet worden bestuurd

Wendbaarheid is niet hetzelfde als improviseren. Organisaties konden voorheen een strategisch plan maken, dat uitvoeren en onderweg bijsturen. In de huidige markt is dat onvoldoende. Disrupties in technologie, geopolitiek, regelgeving, leveranciersmarkten en economische omstandigheden kunnen de aannames onder een technologieagenda in korte tijd veranderen.

“Waar je eerder een plan had en dat strategische plan volgde met enkele afwijkingen, moet je nu agility inbouwen in alles”, zegt zij. “Agility is niet alleen ad hoc van koers veranderen. Je moet het vermogen om de markt te lezen, met leveranciers en klanten te praten, je technologiestack opnieuw te beoordelen en nieuwe innovatiecapaciteiten te creëren, in je governance opnemen.”

Daarmee krijgt enterprise architecture opnieuw een centrale rol. Zeker bij AI is dat belangrijk. Wanneer businessunits zelf toepassingen ontwikkelen of inkopen, kan snelheid ontstaan, maar ook risico op wildgroei, dubbele oplossingen, dataproblemen en onduidelijke verantwoordelijkheden.

“Agility moet worden bestuurd in je enterprise architecture en in de AI-capaciteit die je opbouwt”, zegt Tratz-Ryan. “Skills gaan niet alleen over mensen tools geven, maar over het daadwerkelijk empoweren van de organisatie en de medewerkers om met die tools de capaciteit te verbeteren.”

CIO blijft vertrouwenspersoon

“De CIO is daarin nog steeds de meest vertrouwde persoon in de organisatie om naar het geheel van architectuur en integriteit te kijken als het gaat om AI- en technologiedeployment”, zegt zij. Dat geldt volgens haar ook voor skillontwikkeling en voor risico’s rond duurzaamheid, energieverbruik en digitale soevereiniteit.

Die rol wordt belangrijker naarmate AI onderdeel wordt van de basis van de organisatie. Als AI niet langer een los innovatieproject is, maar wordt ingebed in besluitvorming en operatie, moet iemand het overzicht houden over architectuur, betrouwbaarheid, risico’s en samenhang. In veel organisaties is dat de CIO of een vergelijkbare senior IT-leider.

Wel komen er nieuwe functies bij, zoals chief AI officers en AI-leiders die verantwoordelijk zijn voor de toepassing van AI in de organisatie. “AI en IT gaan hand in hand”, zegt zij. “We willen de CIO verbinden met alle rollen die onderdeel zijn van de besluitvorming.”

Daarom richt het symposium zich niet alleen op CIO’s, maar ook op senior IT executives, AI-leiders en teams rond de CIO. Group CIO’s komen met business-CIO’s of met bredere teams naar Barcelona. De waarde ligt volgens Tratz-Ryan juist in het samenbrengen van die perspectieven.

Actief samenwerken

Tratz-Ryan wil deelnemers graag uit de ‘passieve conferentiestand’ halen. Volgens haar ligt een groot deel van de waarde in actieve samenwerking. Niet alleen luisteren naar een presentatie, maar vragen stellen, ervaringen delen en de persoon naast je aanspreken. “We hebben meer leiders nodig die uit hun stoel komen, weg van passief luisteren en leren, en naar een actieve vorm van samenwerking gaan”.

Volgens Tratz-Ryan kunnen juist daar langdurige verbindingen ontstaan. Zij noemt contacten die na eerdere symposia zijn blijven bestaan en waarin leiders elkaar blijven opzoeken om ervaringen te delen. In een periode waarin veel organisaties dezelfde vragen hebben over AI, governance, soevereiniteit en weerbaarheid, kan dat netwerk minstens zo waardevol zijn als de formele inhoud.

“Mijn succescriterium is dat het publiek niet alleen de presentatie begrijpt, maar daarna in one-on-ones kan zeggen: ik heb de presentatie kunnen contextualiseren. Ik heb inzicht gekregen, ik heb de relatie en de context begrepen, en ik heb twee of drie peers gevonden in mijn industrie of met hetzelfde volwassenheidsniveau die hetzelfde probleem hebben of het al hebben opgelost.”