EU-tegenmaatregelen dreigen tech-reuzen VS te raken
In het huidige geopolitieke klimaat van 2026 staat de Europese Unie voor een historisch besluit: het voor de allereerste keer inzetten van haar zwaarste economische wapen, het Anti-Coercion Instrument (ACI). Terwijl dit instrument – ook wel de 'handelsbazooka' genoemd – oorspronkelijk werd ontworpen met het oog op China, ligt de focus nu op een dreigend handelsconflict met de Verenigde Staten onder president Trump.
Het in stelling brengen van dit instrument tegen een bondgenoot als de VS zou een fundamentele verschuiving betekenen in de trans-Atlantische betrekkingen. Hieronder volgt een analyse van de mogelijke impact.
De 'Handelsbazooka' uitgelegd
Het ACI stelt de Europese Commissie in staat om snel en doeltreffend te reageren wanneer een land buiten de EU probeert de beleidskeuzes van de Unie of een lidstaat te beïnvloeden door middel van economische druk.
In de huidige context wordt de Amerikaanse dreiging met importtarieven (tot wel 25%) om de aankoop van Groenland af te dwingen, door landen als Frankrijk en Denemarken bestempeld als 'economische dwang'. Het instrument is uniek omdat het besluiten kan nemen met een gekwalificeerde meerderheid, waardoor een individueel veto van een lidstaat een Europese tegenreactie niet kan blokkeren.
Mogelijke impacts van activatie
1. Inperking van de Amerikaanse tech-dominantie
Waar traditionele handelsoorlogen zich beperken tot tarieven op goederen (zoals staal of landbouwproducten), gaat het ACI veel verder. De EU kan Amerikaanse bedrijven uitsluiten van overheidsopdrachten (public procurement). Dit zou met name grote Amerikaanse IT- en cloudleveranciers raken die diep geworteld zijn in de Europese digitale infrastructuur.
2. Opschorten van intellectueel eigendom
Een van de meest radicale maatregelen binnen het ACI is de mogelijkheid om de bescherming van intellectuele eigendomsrechten op te schorten. Dit zou betekenen dat Europese bedrijven in theorie patenten of auteursrechten van Amerikaanse firma’s zouden kunnen negeren zonder juridische gevolgen binnen de EU. Dit is een 'nucleaire optie' die de fundamenten van de mondiale kenniseconomie zou schudden.
3. Beperkingen op financiële diensten en investeringen
De EU kan de toegang van Amerikaanse banken, verzekeraars en investeerders tot de Europese interne markt beperken. Gezien de nauwe verwevenheid van de financiële markten op Wall Street en in Frankfurt/Parijs, zou dit leiden tot enorme volatiliteit op de beurzen.
4. Risico op een destructieve escalatiespiraal
Critici, waaronder Duitsland, waarschuwen dat het inzetten van het ACI een 'point of no return' is. De VS zouden kunnen terugslaan met sancties die de Europese export van auto's en machines volledig verlammen.
Exportbelangen: De EU heeft een enorm handelsoverschot in goederen met de VS
Services-afhankelijkheid: De EU heeft echter een tekort in de handel in diensten; het blok is sterk afhankelijk van Amerikaanse digitale platforms en financiële systemen.
Conclusie: afschrikking of aanval?
De hoofddoelstelling van het ACI is afschrikking. De EU hoopt dat alleen al het dreigen met de 'bazooka' de VS aan de onderhandelingstafel krijgt. Echter, met de huidige Amerikaanse koers lijkt de kans groter dan ooit dat de EU gedwongen wordt de trekker daadwerkelijk over te halen.
Als dat gebeurt, transformeert de EU van een 'soft power' die vertrouwt op de Wereldhandelsorganisatie (WTO), naar een 'geo-economische macht' die bereid is haar tanden te laten zien, met alle economische onzekerheid van dien.
