De Nationale Politie en de Belastingdienst winnen Big Brother Awards

De politie won de publieksprijs met 30% van de stemmen, onder meer door het monitoren van activisten via sociale media en het afleggen van onaangekondigde huisbezoeken zonder wettelijke grondslag. Volgens Bits of Freedom ontbreekt het de politie aan duidelijkheid over het doel en de status van deze bezoeken. Burgers weten daardoor niet of ze verdacht worden, of het gesprek als verhoor geldt, wat de aanleiding is en wat er met hun uitingen gebeurt. "Het gebrek aan bewustzijn van de politie over deze ongelijke machtsverhouding is stuitend," zegt Evelyn Austin, directeur Bits of Freedom. "Bovendien zijn onaangekondigde huisbezoeken enorm intimiderend. Het kan voor mensen een drempel opwerpen om gebruik te maken van je demonstratierecht of vrijheid van meningsuiting. Je wilt immers voorkomen dat de politie bij jou aanklopt."

Bits of Freedom roept de politie op om te stoppen met deze bezoeken en te werken aan interne cultuur en beleid, zodat agenten weten dat dergelijke praktijken onacceptabel zijn. De politie zou zich volgens de organisatie moeten richten op het faciliteren van demonstraties, zoals haar wettelijke taak voorschrijft.

Onrechtmatig gebruik van algoritmen

De Belastingdienst kreeg de expertprijs voor het onrechtmatig gebruik van algoritmen. Uit onderzoek blijkt dat de helft van de ongeveer honderd gebruikte algoritmen niet voldoet aan de wettelijke regels. De dienst verzuimt risico’s van gegevensverwerking vooraf in kaart te brengen en maatregelen te nemen om deze te mitigeren. Ook ontbreekt het aan verantwoording en documentatie, waardoor de algoritmen niet controleerbaar zijn en discriminatie kan ontstaan.

De expertjury uitte unaniem verontwaardiging over het handelen van de Belastingdienst, met name omdat de dienst na het Toeslagenschandaal nog steeds onrechtmatige algoritmen inzet. "Het is shockerend om te zien dat de Belastingdienst - na de enorme ravage van het Toeslagenschandaal - nog steeds onrechtmatig algoritmen inzet. Juist omdat we de ernstige gevolgen kennen van de inzet van discriminerende algoritmen door de Belastingdienst, komt de huidige inzet van dit soort algoritmen over als kwade opzet. Het is hoogst problematisch dat de Belastingdienst niet leert van haar fouten", aldus de jury.

Felipe Rodriquez Award

Tijdens de uitreiking werd ook de Felipe Rodriquez Award uitgereikt aan organisaties en personen die zich inzetten voor digitale rechten. BOOS (BNNVARA) won voor het creëren van bewustwording over de rechten van kinderen in familievlogs. Bert Hubert ontving de prijs voor zijn oproep tot digitale soevereiniteit met het voorstel 'Cloud Kootwijk'. The Rights Forum, Plant een Olijfboom en PAX werden bekroond voor hun campagne tegen het wetsvoorstel dat 'verheerlijking van terrorisme' strafbaar stelt, omdat dit de uitingsvrijheid en het demonstratierecht onder druk zet.

De Big Brother Awards werden dit jaar voor de twintigste keer georganiseerd door Bits of Freedom. De uitreiking onderzoekt jaarlijks de staat van privacy en internetvrijheid in Nederland.