Nederlandse claimstichting daagt Snapchat voor de rechter

Het is de eerste keer dat een Nederlandse rechter zich moet uitspreken over de verslavende werking van sociale media-apps, na een reeks vergelijkbare rechtszaken in onder meer de Verenigde Staten. Snapchat telt ruim zes miljoen actieve Nederlandse gebruikers en bereikt meer dan 90 procent van alle 13- tot 24-jarigen. De combinatie van verdwijnende berichten, streaks en getimede meldingen zorgt volgens SMC voor een constante stroom aan prikkels om de app te openen. Uit cijfers van Snap zelf blijkt dat gebruikers de app gemiddeld meer dan 40 keer per dag openen, vaker dan bij elke andere sociale app. Snap verdiende hiermee vorig jaar ruim vijf miljard dollar aan advertenties, stelt SMC.

Verslaving als verdienmodel

SMC-voorzitter Lucia Melcherts stelt dat verslaving bij dit soort apps geen bijeffect is, maar een verdienmodel. Volgens haar is Snapchat op zichzelf een laagdrempelige manier om dagelijks contact te houden met vrienden, maar heeft Snap daar een extra laag overheen gebouwd die gebruikers beloont voor dagelijks contact en bestraft wanneer ze een dag overslaan, zichtbaar voor vrienden. Daardoor wordt contact volgens haar een verplichting geworden met een teller eraan verbonden.

De Europese Commissie hanteert sinds 2025 als norm dat features zoals streaks bij minderjarigen standaard uitgeschakeld moeten zijn, en onderzoekt samen met de Autoriteit Consument & Markt of Snapchat minderjarige gebruikers voldoende beschermt. Concurrent Meta kondigde vorige maand aan Instagram en Facebook binnen enkele maanden aan te passen voor minderjarigen, met tijdslimieten, geen meldingen 's nachts en een tijdlijn zonder algoritme. Dat gebeurde om een rechtszaak van tientallen Amerikaanse staten te beëindigen. In die schikking wordt Snap genoemd als bedrijf dat een vergelijkbare aanpassing zou moeten doorvoeren.

Makers apps hebben verantwoordelijkheid

Melcherts zegt dat de verantwoordelijkheid verschuift. Jarenlang lag de nadruk op gebruikers die zelf minder tijd op de app moesten doorbrengen, terwijl daar volgens haar een team van honderden gedragsonderzoekers tegenover staat dat het ontwerp erop richt om de app zo vaak mogelijk geopend te krijgen. Toezichthouders wereldwijd leggen de verantwoordelijkheid voor dat ontwerp inmiddels bij de makers. SMC vraagt de Nederlandse rechter hetzelfde te doen.

In de dagvaarding vraagt SMC de rechtbank Amsterdam om Snap te verplichten de app anders in te richten. De streak, de snapscore, autoplay en vergelijkbare features moeten standaard uitstaan totdat een gebruiker ze zelf inschakelt. Die keuze moet Snap volgens SMC vervolgens respecteren, zonder meldingen die gebruikers terughalen en zonder nadeel voor wie minder actief is, met beter inzicht en controle op het eigen gebruik. Hoe jonger de gebruiker, hoe strenger de eisen moeten zijn. Daarnaast eist SMC namens alle gebruikers een vergoeding van 425 tot 1.850 euro, afhankelijk van de leeftijd en de intensiteit van het gebruik.

SMC meldt Snap in de weken voorafgaand aan de dagvaarding te hebben gevraagd het ontwerp zelf aan te passen, maar stelt dat dit zonder resultaat was. De eerste zitting bij de rechtbank vindt over ongeveer drie maanden plaats. Gebruikers die nu of in het verleden een Snapchat-account hebben gehad, kunnen zich aanmelden bij SMC. Ook ouders kunnen zich namens minderjarige Snapchat-gebruikers aanmelden.