Staatssecretaris Aerdts kiest voor AI en digitale autonomie

Ondanks dat Nederland digitaal tot de koplopers van de wereld behoort, waarschuwt Aerdts dat die positie niet vanzelfsprekend blijft. "Wie vandaag stilstaat, loopt morgen achter," aldus de staatssecretaris. De wereldwijde versnelling rondom AI, oplopende geopolitieke spanningen en de grote afhankelijkheid van een klein aantal niet-Europese technologiebedrijven maken versterking van de 'digitale autonomie' noodzakelijk.

Pas op de plaats voor digitale overheidsstrategie

De ambities zijn groot, maar de financiële werkelijkheid noopt tot soberheid. In de brief constateert Aerdts dat er geen aanvullende middelen beschikbaar zijn voor de Investeringsagenda van de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS). Het ambitieniveau wordt daarom afgeschaald en bijgesteld.

Dat heeft directe gevolgen: de beoogde soevereine overheidscloud wordt voorlopig niet in productie genomen, maar bevindt zich in de voorbereidende fase met een Proof of Concept. Ook op het gebied van AI kiest het Rijk voor een beperkt aantal overheidstoepassingen, gericht op zes specifieke domeinen waaronder de productiviteit van ambtenaren, bezwaar en beroep, en burgerinteractie.

Miljoenen voor AI-fabriek en zeekabels

Toch worden er wel degelijk gerichte investeringen gedaan, onder meer door gebruik te maken van Europese cofinanciering:

AI-fabriek Groningen & IPCEI: Het kabinet ondersteunt de realisatie van de AI-fabriek in Groningen om rekenkracht en expertise te bundelen. Daarnaast is 120 miljoen euro gereserveerd voor Nederlandse deelname aan de Europese IPCEI AI.

Pan-Arctische Zeekabel: Er wordt 18 miljoen euro vrijgemaakt voor zeebodemonderzoek. Dit moet de eventuele aanlanding van een strategische Trans-Atlantische zeekabel via de Arctische route in Nederland mogelijk maken, om zo minder afhankelijk te zijn van kwetsbare routes.

Open Source & OSPO's: De overheid wil risicovolle afhankelijkheden afbouwen door sterker in te zetten op open source, open standaarden en het inrichten van Open Source Programmabureaus (OSPO's).

Oprichting Nederlandse Digitale Dienst en bescherming van jeugd

Om de versnippering binnen de rijksoverheid aan te pakken, start het kabinet met de Nederlandse Digitale Dienst. Deze organisatie krijgt een doorbraakfunctie op prioritaire projecten, zoals de doorontwikkeling van een soevereine cloud, MijnOverheid Zakelijk en RegelRecht (het vertalen van wetgeving naar uitvoerbare softwarecode).

Aan de maatschappelijke kant zet het kabinet in op strengere regels voor sociale media. Nederland pleit in Europees verband voor een minimumleeftijd van 15 jaar voor sociale media. Daarnaast wordt de landelijke afspraak voor mobiele telefoons in het onderwijs voor het schooljaar 2026/2027 verder aangescherpt naar het principe 'thuis of in de kluis' gedurende de gehele schooldag.

De exacte uitwerking van het bijgestelde NDS-programma en de financiële consequenties worden eind 2026 met de Tweede Kamer gedeeld in de NDS-jaarrapportage.