NCTV: Cyberdreiging en Big Tech-afhankelijkheid bedreigen Nederland

Het onderzoek onderbouwt de geplande herziening van de Veiligheidsstrategie voor het Koninkrijk der Nederlanden. Aan de hand van plausibele, fictieve scenario's brachten analisten van onder meer het RIVM, TNO, Clingendael, AIVD en MIVD de waarschijnlijkheid en impact van digitale verstoringen in kaart. 

Twee hoofdtypen dreigingen

Het themarapport verdeelt de digitale risico's onder in twee hoofdcategorieën: het verstoren van het functioneren van het internet en het verstoren van cyber-fysieke systemen. 

Binnen de eerste categorie scoort een gerichte cyberaanval op een grote cloudaanbieder het hoogst qua risico. In dit scenario voert een statelijke actor een zogeheten supply chain-aanval uit op een niet-Europese clouddienstverlener. Een dergelijke aanval kan binnen enkele uren leiden tot de uitval van kritieke overheidsdiensten, DigiD, patiëntendossiers in ziekenhuizen en lesomgevingen in het onderwijs. De analisten schalen de impact van een dergelijke aanval in als 'zeer ernstig' tot 'catastrofaal', mede door de potentiële ontwrichting van de democratische rechtsstaat, de hoge financiële schade en geopolitieke spionage. 

Daarnaast brengt het rapport de risico's van niet-moedwillige storingen in beeld. Een misconfiguratie of foutieve software-update bij een grote technologieleverancier — vergelijkbaar met eerdere wereldwijde incidenten — kan in korte tijd miljoenen gebruikers en bedrijven ontregelen. Hoewel de herstelkosten en maatschappelijke impact bij een dergelijke technische fout korter van duur zijn, lopen de kosten al snel op boven de 100 miljoen euro. 

Dreiging voor fysieke infrastructuur

In de tweede categorie waarschuwt het ANV voor de toenemende verwevenheid van informatietechnologie (IT) en operationele technologie (OT) die fysieke processen aanstuurt. Een cyberaanval op een regionale netbeheerder via bijvoorbeeld social engineering kan leiden tot een langdurige stroomuitval. De gevolgen hiervan reiken ver buiten de digitale wereld: het uitvallen van verkeerssystemen, uitval van de drinkwater- en rioolvoorziening, het wegvallen van het 112-noodnummer en acute problemen in de zorg. 

Big Tech en digitale autonomie

Het rapport benadrukt dat de structurele afhankelijkheid van een beperkt aantal voornamelijk Amerikaanse technologiegiganten een van de grootste kwetsbaarheden van Nederland is. Omdat alternatieve Europese publieke voorzieningen grotendeels ontbreken, leidt het uitvallen van één dominante leverancier direct tot grote maatschappelijke ontwrichting. 

Volgens de analisten ondervaagt deze afhankelijkheid niet alleen de digitale autonomie, maar verzwakt het ook de politiek-strategische positie van Nederland in een steeds volatieler geopolitiek landschap, waarin cyberaanvallen, spionage en ransomware steeds vaker door statelijke actoren en hun proxies als machtsmiddel worden ingezet. Ook de opkomst van generatieve AI versnelt deze dreiging doordat aanvallen eenvoudiger op grotere schaal geautomatiseerd kunnen worden. 

Noodzaak tot verhoogde weerbaarheid

Het ANV concludeert dat incidenten niet langer als op zichzelf staande gebeurtenissen kunnen worden beschouwd. Om de nationale veiligheid te borgen, pleit het rapport voor het actief opbouwen van redundantie in vitale processen, het stimuleren van Europese alternatieven en een snelle implementatie van wetgeving zoals de Cyberbeveiligingswet (Cbw / NIS2).