Europa tussen hamer en aambeeld in nieuwe wereldorde
De tijd dat Europa en Nederland ongestoord konden floreren in een stabiele wereldorde is definitief voorbij. In het verschenen rapport 'Markt en Macht' waarschuwt denktank DenkWerk dat Europa gevaar loopt een speelveld te worden in de titanenstrijd tussen de Verenigde Staten en China, in plaats van een zelfstandige speler. Het rapport presenteert een indringende analyse van onze strategische kwetsbaarheden en biedt een concreet handelingsperspectief om de Europese grip op de eigen toekomst te herstellen.
De mondiale verhoudingen zijn fundamenteel verschoven. Waar decennialang economische efficiëntie de boventoon voerde, wordt internationale handel nu steeds vaker ingezet als geopolitiek wapen. De VS en China vechten een strijd om hegemonie uit waarbij afhankelijkheden – van clouddiensten tot kritieke grondstoffen – direct worden vertaald in politieke macht. Europa bevindt zich in een ongemakkelijke spagaat: moreel en juridisch sterk, maar strategisch kwetsbaar.
Kwetsbaarheid in kaart gebracht
Het nieuwe rapport, opgesteld door een breed collectief van experts waaronder Barbara Baarsma, Hans Wijers en Haroon Sheikh, fileert de huidige positie van de Europese Unie. Hoewel niet elke afhankelijkheid problematisch is, wijst DenkWerk op de gevaren waar een hoog maatschappelijk belang samenvalt met een zwakke autonomie.
De kritieke punten liggen volgens de auteurs op vier cruciale terreinen:
- Defensie: De noodzaak voor een eigen slagvaardig apparaat.
- Clouddiensten: De afhankelijkheid van niet-Europese tech-giganten voor vitale data.
- Kritieke grondstoffen: De basis voor de energietransitie en industrie.
- Sleuteltechnologieën: De koppositie in AI en quantum-computing.
Speler of Speelveld?
Volgens DenkWerk beschikt Europa over enorme troeven: de grootste interne markt ter wereld, diepgaande kennis, kapitaal en unieke posities in de hoogwaardige industrie. "Maar we zetten deze sterktes onvoldoende in als strategische drukpunten," aldus de onderzoekers. Terwijl andere machtsblokken agressief capaciteit bouwen en schaal organiseren, blijft het Europese model vaak steken in vraagsturing en complexe regelgeving.
Om dit tij te keren, stelt het rapport twee strategische richtingen voor:
Strategische Autonomie: Het verminderen van afhankelijkheid waar dat noodzakelijk is voor de nationale veiligheid en stabiliteit.
Strategische Onmisbaarheid: Het uitbouwen van unieke Europese posities (zoals de chiptechnologie in de regio Eindhoven) waardoor andere machtsblokken juist afhankelijk worden van Europa.
Data-gedreven coalitie analyse
In samenwerking met KickstartAI heeft DenkWerk een interactieve coalitie-analyse ontwikkeld. Deze tool biedt een uniek kijkje in de mondiale keuken door het stemgedrag van landen in de VN en de posities binnen de Europese Raad te koppelen aan beleidsthema's. Hierdoor wordt direct zichtbaar met welke bondgenoten Europa per onderwerp – van klimaat tot technologie – een vuist kan maken.
De prijs van autonomie
De slotconclusie van de auteurs is even helder als pijnlijk: strategische autonomie is niet gratis. Het vraagt om harde keuzes, miljardeninvesteringen en de bereidheid om een deel van de markt-efficiëntie op te offeren voor veiligheid. De boodschap aan politiek Den Haag en Brussel is dan ook onontkoombaar: "Niet handelen is ook een keuze; een keuze voor toenemende afhankelijkheid en afnemende invloed."
Het volledige rapport 'Markt en Macht' en de interactieve coalitie-tool zijn beschikbaar via de website van DenkWerk. Ook is er een speciale podcastversie, 'Ontsnappen tussen hamer en aambeeld', te beluisteren via de bekende streamingdiensten.
Meer over geopolitiek
Over Witold Kepinski
