Roep om digitale soevereiniteit groeit, maar B2B-praktijk blijft achter

Dat blijkt uit de Data & AI Monitor (2026/2027) Benelux Edition van adviesbureau Xebia en Data Expo.

Het onderzoek legt een duidelijke spagaat bloot: de wens om minder afhankelijk te zijn van buitenlandse techgiganten is groot, maar de dagelijkse praktijk verandert nauwelijks. Ruim acht op de tien organisaties geven aan sterk tot zeer sterk afhankelijk te zijn van derden voor hun kritieke AI-infrastructuur.

Adoptie groeit, maar waarde wordt niet gemeten

De inzet van AI-technologie neemt ondertussen snel toe. Zeven op de tien organisaties werken actief met generatieve AI-assistenten en een kwart heeft inmiddels minstens één 'AI-agent' in productie genomen. Tegelijkertijd verwacht 44 procent van de respondenten dat de inzet van deze autonome AI-agents op termijn zal leiden tot een krimp van het personeelsbestand.

Ondanks de snelle adoptie blijft de zakelijke onderbouwing achter. Slechts 24 procent van de organisaties geeft aan de waarde van AI volledig te benutten en te monitoren. Eén op de vijf organisaties meet zelfs helemaal niet wat de investeringen in AI opleveren, en slechts 6 procent heeft AI-toepassingen op brede schaal in de organisatie geïntegreerd.

Vertrouwen en datakwaliteit blijven knelpunten

De terughoudendheid om AI in te zetten voor kritieke besluitvorming wordt gevoed door een gebrek aan vertrouwen. Slechts 21 procent van de respondenten vertrouwt de uitkomst van een AI-model evenveel als het oordeel van een menselijke collega.

Daarnaast vormt de basisinfrastructuur een obstakel: 40 procent noemt een gebrekkige datakwaliteit als de voornaamste barrière om AI succesvol te schalen, gevolgd door zorgen over beveiliging en regelgeving (33 procent). Ook 'Shadow AI' – het ongeautoriseerd gebruik van AI-tools door werknemers – is bij zeven op de tien organisaties een bron van zorg.

Geen technologieprobleem, maar een bestuursprobleem

Volgens Mariam Halfhide, Principal Consultant Data & AI Strategy bij Xebia, laten de resultaten zien dat de knelpunten niet zozeer technisch van aard zijn. "De cijfers wijzen op een besturingsprobleem. Experimenteren lukt wel, maar het wordt lastig bij eigenaarschap, betrouwbare data, risico's en succesmeting. Zolang die vragen openstaan, blijft AI een verzameling losse projecten."

Over de spagaat rondom digitale soevereiniteit voegt Halfhide toe dat dit verder gaat dan alleen een keuze voor een lokale hostingpartij: "Je moet weten waar je data en modellen draaien, welke afhankelijkheden je accepteert en of je kunt overstappen zonder opnieuw te beginnen. Breng eerst je kritieke afhankelijkheden in kaart en behoud je keuzevrijheid."

Davy Zwegers, Manager Partnerships bij Data Expo, benadrukt dat de markt in een nieuwe fase is beland: "Toegang tot AI-technologie is niet meer het probleem; aantonen wat het oplevert wel. Datakwaliteit en governance bepalen nu waar organisaties in de praktijk tegenaan lopen." De volledige resultaten van de monitor worden binnenkort gepresenteerd tijdens de Data Expo in Utrecht.