Diplomaten VS lobbyen tegen Europese privacyregels

De diplomatieke offensieve actie markeert een breuk met het verleden, waarin de VS en de EU probeerden tot gezamenlijke kaders voor dataverkeer te komen. Nu lijkt Washington de handschoen op te pakken om de belangen van Silicon Valley direct te verdedigen. Dit meldt Reuters.

"Aanval op het recht op eigen data"

De gelekte instructies dragen diplomaten op om lokale wetgeving die eist dat data binnen de landsgrenzen blijft (data-lokalisatie), nauwgezet te monitoren en te dwarsbomen. Volgens het memo vormen deze regels een directe bedreiging voor de ontwikkeling van kunstmatige intelligentie en cloudservices van Amerikaanse makelij.

Dante Emilio Grassi, oprichter van Advera en bouwer van de EU Tech Map, noemt op LinkedIn de timing van de VS niet toevallig. "Amerikaanse AI-bedrijven 'stofzuigen' op enorme schaal data op om hun modellen te trainen. Europese regelgeving bedreigt die toevoerlijn," aldus Grassi op LinkedIn. Volgens hem is dit geen beleidskwestie, maar een directe poging om regels te "doden" voordat ze overal ter wereld voet aan de grond krijgen.

De argumenten van Washington

Het State Department voert aan dat datasoevereiniteit:

• De wereldwijde datastroom verstoort;
• Operationele kosten voor bedrijven verhoogt;
• Cyberbeveiligingsrisico's met zich meebrengt;
• Overheden de kans geeft om surveillance en censuur uit te breiden.

Opvallend is dat de VS de strijd om data ook koppelt aan de geopolitieke rivaliteit met China. In het memo wordt gewaarschuwd dat Peking "verlokkelijke technologische projecten bundelt met restrictief databeleid" om wereldwijde invloed te kopen.

Europese tegenbeweging

In Europa groeit ondertussen de roep om onafhankelijkheid. Terwijl Amerikaanse diplomaten zich voorbereiden om tegen de AVG te pleiten, wijzen experts zoals Grassi op het belang van lokale alternatieven. Inmiddels zijn er meer dan 1.600 Europese technologische tools beschikbaar die vanaf de basis zijn gebouwd met privacy en datasoevereiniteit als uitgangspunt.

De komende maanden zal blijken of de Amerikaanse druk overheden zal doen wankelen, of dat de roep om "digitale grenzen" in de rest van de wereld alleen maar luider zal klinken.

Strijd

Om de huidige diplomatieke strijd te begrijpen, is het essentieel om te kijken naar de fundamentele botsing tussen twee wereldbeelden over data. Waar de EU data ziet als een uitvloeisel van persoonlijke grondrechten, ziet de VS (en hun gepromote CBPR-systeem) data primair als een economisch goed.

Hieronder de belangrijkste verschillen tussen de Europese AVG en het Amerikaanse alternatief:

De Tweestrijd: AVG versus CBPR

Waarom de VS nu de aanval opent

De instructie van minister Rubio aan Amerikaanse diplomaten is niet zomaar een beleidswijziging; het is een verdedigingslinie voor de Amerikaanse AI-dominantie.

1. De brandstof van AI: De nieuwste AI-modellen hebben astronomische hoeveelheden data nodig. Als landen als Duitsland, Frankrijk of Brazilië eisen dat data van hun burgers op lokale servers blijft, wordt de 'pijplijn' naar de VS afgesneden.
2. Fragmentatie van het internet: De VS vreest een 'Splinternet', waarbij elk land zijn eigen digitale muur optrekt. Dit maakt het voor Amerikaanse techreuzen (Big Tech) nagenoeg onmogelijk om wereldwijd dezelfde diensten aan te bieden.
3. Kostenpost: Voor een bedrijf als Meta of Google is het bouwen van datacenters in elk afzonderlijk land een logistieke en financiële nachtmerrie.

Het gevaar van 'Interoperabiliteit'

De term die Amerikaanse diplomaten nu gebruiken is interoperabiliteit. Dit klinkt technisch en onschuldig, maar in de praktijk betekent het dat de VS wil dat buitenlandse privacywetten "compatibel" worden gemaakt met de lossere Amerikaanse standaarden. Als dat lukt, kan data van een EU-burger via een 'omweg' (zoals een deelnemend land in Azië) alsnog in Amerikaanse AI-trainingssets belanden.

Het Europese tegenoffensief: De 'Big Three'

Naast de bekende AVG heeft de EU drie cruciale wapens ingezet om technologische soevereiniteit af te dwingen:

1. De AI Act (Sinds 2024 volledig van kracht): Dit is 's werelds eerste uitgebreide AI-wet. Het verbiedt bepaalde AI-toepassingen (zoals sociale scoresystemen) en stelt zeer strenge eisen aan 'high-risk' AI. Dit is precies het struikelblok voor Amerikaanse bedrijven: zij moeten hun modellen openstellen voor technische documentatie en menselijk toezicht voordat ze de EU-markt op mogen.
2. De Data Act (De 'Data-soevereiniteit' wet): Deze wet geeft gebruikers (zowel burgers als bedrijven) het recht op de data die hun apparaten genereren. Belangrijker nog: het bevat strikte waarborgen tegen onrechtmatige toegang door overheden van buiten de EU. Dit blokkeert direct de Amerikaanse pogingen om via diplomatieke weg toegang te krijgen tot Europese industriële data.
3. De Digital Markets Act (DMA): Deze wet pakt de macht van de 'Gatekeepers' (zoals Google, Apple en Meta) aan. Het dwingt hen om hun systemen open te stellen voor kleinere Europese concurrenten, waardoor de afhankelijkheid van Amerikaanse infrastructuur moet afnemen.

De strategische patstelling

De strijd die we nu zien, is een schaakspel op het hoogste niveau:

• Washington gebruikt diplomatieke druk (zoals het memo van Rubio) om de vrije stroom van data naar Amerikaanse AI-modellen te garanderen.
• Brussel gebruikt de AI Act en de Data Act om een "digitale grens" te trekken waar Amerikaanse surveillance en ongecontroleerde data-extractie stoppen.

In de schaduw van de diplomatieke strijd tussen de VS en de EU is inmiddels een nieuwe generatie Europese AI-bedrijven opgestaan. Zij profileren zich niet alleen op basis van rekenkracht, maar vooral op soevereiniteit en transparantie. Waar Amerikaanse modellen vaak als 'black boxes' worden gezien onder de vlag van commercieel geheim, zetten Europese spelers in op controle.

Hier zijn de belangrijkste Europese alternatieven voor Claude (Anthropic) en ChatGPT (OpenAI) in 2026:

De Europese 'Frontier' Modellen

De strategische voordelen van 'Made in Europe'

Terwijl minister Rubio diplomaten instructies geeft om Amerikaanse belangen te beschermen, kiezen steeds meer Europese organisaties voor deze lokale alternatieven vanwege drie redenen:

1. Geen 'Cloud Act'-blootstelling: Omdat deze bedrijven volledig onder de Europese jurisdictie vallen, hebben Amerikaanse inlichtingendiensten geen wettelijke handvatten om via de Cloud Act data op te vragen.
2. Transparantie van de 'weights': Bedrijven als Mistral bieden 'open-weight' modellen. Dit betekent dat de 'hersenen' van de AI gedownload kunnen worden. Een organisatie kan de AI dus gebruiken zonder dat er een actieve internetverbinding met de leverancier nodig is.
3. Explainable AI (XAI): Aleph Alpha loopt voorop in het oplossen van het 'hallucinatie-probleem'. Hun systemen geven bronvermeldingen bij antwoorden, wat essentieel is voor juridische of medische toepassingen waar een foutieve bron fataal kan zijn.

De rol van Open Source

Een groot deel van de Europese strategie leunt op open source (of open-weight) software. Door de technologie publiek toegankelijk te maken, voorkomt Europa een 'vendor lock-in' bij Amerikaanse techreuzen. Dit sluit aan bij de visie van experts die stellen dat datasoevereiniteit begint bij het bezitten van de code, niet alleen bij het opslaan van de data.