Russisch antwoord op Starlink neemt vorm aan

In totaal werden 16 ruimtevaartuigen gelanceerd met een Sojoez 2.1B-raket. Volgens een verklaring van het bedrijf aan de (door de Russiche staat gecontrol;eeerde) krant Kommersant zijn de satellieten succesvol losgekoppeld en inmiddels onder controle van het vluchtleidingscentrum van Bureau 1440 (onderdeel van ICS Holding). Na een uitgebreide systeemcheck zullen de apparaten hun weg vervolgen naar hun definitieve doelbaan.

High-tech in de ruimte

De 'Rassvet'-satellieten zijn uitgerust met de modernste technologieën om breedbandinternet vanuit de ruimte mogelijk te maken. Enkele technische hoogtepunten zijn:

• 5G NTN-communicatiesystemen: Speciaal ontworpen voor niet-terrestrische netwerken.
• Laserverbindingen: Terminals van de nieuwe generatie voor razendsnelle communicatie tussen de satellieten onderling.
• Plasmamotoren: Voor nauwkeurige manoeuvres en positiebehoud in de ruimte.
• Vernieuwde energievoorziening: Voor een langere levensduur en hogere betrouwbaarheid.

Aleksej Sjelobkov, algemeen directeur van ICS Holding, waarschuwt echter dat de weg nog lang is. Voor het bedrijf ligt de fase van het volledig uitrollen van de constellatie. Dit vereist tientallen lanceringen en een enorme toename van het aantal toestellen in een baan om de aarde. Het is een complex technisch traject met aanzienlijke technologische risico's.

Investering

Het project is een speerpunt van het nationale Russische plan 'Data-economie'. De financiering is dan ook omvangrijk: tot 2030 is er een budget voorzien van 102,8 miljard roebel (ruim 1 miljard euro) vanuit de federale begroting, aangevuld met maar liefst 329 miljard roebel aan eigen middelen van het bedrijf.

Vóór deze lancering bevonden zich al zes experimentele satellieten van Bureau 1440 in de ruimte. Hoewel de lancering van deze eerste seriematige batch oorspronkelijk gepland stond voor 2025, is het project na een jaar uitstel nu volledig op stoom gekomen.

Wereldwijde concurrentie

Met de uitrol van dit netwerk probeert Rusland een onafhankelijk alternatief te bieden voor westerse systemen zoals Starlink (SpaceX) en Kuiper (Amazon). Voor een land met een enorme landoppervlakte en afgelegen regio's is stabiel satellietinternet niet alleen een commerciële kans, maar ook een strategische noodzaak voor de digitale infrastructuur.

Vergelijking

Hieronder beschfreven is een vergelijking tussen de Russische Rassvet-satellieten van 'Bureau 1440' en het Starlink-netwerk van SpaceX. Hoewel beide projecten hetzelfde doel hebben — wereldwijd breedbandinternet via een constellatie in een lage baan om de aarde (LEO) — zijn er interessante verschillen in technologie en schaal.

Vergelijking: Rassvet vs. Starlink

Belangrijkste technologische verschillen

1. 5G NTN vs. Gepatenteerde systemen

Het meest opvallende verschil is dat Bureau 1440 kiest voor de 5G NTN-standaard. Dit is een open, internationale standaard die bedoeld is om satellieten direct te laten communiceren met standaard 5G-apparatuur op de grond. Starlink gebruikt daarentegen een gesloten systeem waarbij je altijd een speciale Starlink-terminal (de "schotel") nodig hebt om verbinding te maken.

2. Schaal en lanceercapaciteit

SpaceX heeft een gigantisch voordeel door hun eigen herbruikbare raketten (Falcon 9). Zij kunnen wekelijks 20 tot 60 satellieten lanceren. Bureau 1440 is afhankelijk van de Russische staat (Roscosmos) en de Sojoez 2.1B-raketten. Omdat deze raketten niet herbruikbaar zijn, is de frequentie van lanceringen lager en zijn de kosten per satelliet waarschijnlijk hoger.

3. Baanhoogte en latency

Beide systemen opereren in een lage baan om de aarde (LEO), meestal tussen de 500 en 600 kilometer hoogte. Dit zorgt voor een zeer lage vertraging (latency), waardoor toepassingen zoals videobellen en online gaming mogelijk zijn. Oudere satellietsystemen (zoals die op 36.000 km hoogte) hebben een vertraging die te groot is voor modern internetgebruik.

Strategische implicaties

Voor Rusland is de Rassvet-constellatie essentieel om digitaal soeverein te blijven. Door de sancties en de geopolitieke situatie is toegang tot westerse netwerken onzeker. Met een eigen netwerk kan Rusland niet alleen zijn eigen enorme landoppervlak (inclusief de Noordpoolregio) dekken, maar de dienst ook aanbieden aan partnerlanden in de BRICS-regio.

Overstap

De overstap naar 5G NTN (Non-Terrestrial Network) is een van de meest interessante technologische keuzes van Bureau 1440. Het is in feite de brug die satellietcommunicatie laat samensmelten met de gewone mobiele telefonie die we op aarde gebruiken.

Hieronder een uitleg hoe dit werkt en waarin het verschilt van de traditionele masten op de grond.

Wat is 5G NTN precies?

Normaal gesproken verbindt je smartphone zich met een zendmast in de buurt (het Terrestrial Network). Bij 5G NTN fungeert de satelliet als een "vliegende zendmast". Het is een gestandaardiseerde technologie (vastgelegd in de wereldwijde 3GPP-normen) die ervoor zorgt dat satellieten en grondstations dezelfde "taal" spreken.

De belangrijkste verschillen met netwerken op de grond

1. De "Cel" grootte

• Op de grond: Een normale 5G-mast heeft een bereik van enkele honderden meters tot een paar kilometer. Dit noemen we een kleine "cel".
• In de ruimte: Een satelliet in een lage baan (LEO) projecteert een bundel (beam) op de aarde die honderden kilometers breed kan zijn. Eén satelliet dekt dus in één klap een gebied ter grootte van een kleine provincie.

2. Omgaan met extreme snelheid (Doppler-effect)

Dit is de grootste technische uitdaging. Een 5G-mast op de grond staat stil. Een Rassvet- of Starlink-satelliet raast met ongeveer 27.000 km/u over je hoofd.

• Hierdoor ontstaat het Doppler-effect: de frequentie van het radiosignaal verandert naarmate de satelliet nadert of verwijdert (denk aan het geluid van een langsrijdende ambulance).
• 5G NTN-apparatuur bevat slimme software die deze frequentieverschuivingen in real-time corrigeert, zodat de verbinding stabiel blijft terwijl de satelliet overvliegt.

3. Vertraging (Latency) en Afstand

Hoewel 5G op de grond bijna onmiddellijk is (1-5 milliseconden), moet een signaal bij NTN minstens 500 km omhoog en weer omlaag.

• Grond: < 10 ms vertraging.
• 5G NTN (LEO): 20 tot 40 ms vertraging. Dit is nog steeds razendsnel en ruim voldoende voor videobellen, maar merkbaar trager dan een mast om de hoek.

Waarom is dit een "Game Changer"?

Het grote voordeel van de 5G NTN-keuze van Bureau 1440 is interoperabiliteit.

Omdat ze een wereldwijde standaard gebruiken, hoeven ze in theorie geen eigen, dure hardware (zoals de Starlink-schotel) te ontwikkelen voor elke toepassing. Toekomstige smartphones zouden — mits ze een 5G NTN-chip hebben — direct verbinding kunnen maken met de Rassvet-satellieten op plekken waar geen bereik is, zonder dat de gebruiker een extra antenne nodig heeft.

De beperking: Capaciteit

Hoewel je met 5G NTN direct verbinding kunt maken, is de bandbreedte per gebruiker lager dan bij een mast op de grond. Een satelliet moet zijn capaciteit namelijk delen met duizenden gebruikers in een enorm gebied. Daarom zal satelliet-5G vooral dienen als aanvulling (voor afgelegen gebieden, scheepvaart en noodhulp) en niet als vervanging van de masten in de stad.