Onderzoek: AI kan ongeveer vier op de tien overheidstaken ondersteunen

Dat blijkt uit een internationaal onderzoek van het Future of Work Research Lab van SAP onder 8.058 werknemers en managers in twaalf landen, waaronder Nederland. Uit het onderzoek blijkt dat medewerkers de tijd die AI kan vrijmaken vooral willen gebruiken voor het ontwikkelen van nieuwe vaardigheden. Tussen de 44 en 46 procent noemt dit als belangrijkste bestemming van de gewonnen tijd. Daarnaast vindt een meerderheid dat de voordelen van AI vooral ten goede moeten komen aan de organisatie en de dienstverlening.

Kwaliteit van het werk verhogen

De onderzoekers constateren dat de aandacht daarmee verschuift van efficiëntie naar de manier waarop AI kan bijdragen aan de kwaliteit van het werk. Daarbij wordt gewezen op meer ruimte voor complexe dossiers, dienstverlening, samenwerking en werkzaamheden waarbij menselijk oordeel een belangrijke rol blijft spelen.

Vertrouwen in het gebruik van AI door de werkgever blijkt volgens het onderzoek een belangrijke factor voor de acceptatie van de technologie. Van de medewerkers in de publieke sector heeft 22 procent volledig vertrouwen in de manier waarop AI wordt ingezet. Onder medewerkers in uitvoerende functies ligt dat aandeel op 14 procent. Duidelijkheid over de toepassing van AI, de besluitvorming en de rol van medewerkers kan volgens de onderzoekers bijdragen aan een grotere acceptatie.

Impact op leiderschap

Het onderzoek laat daarnaast zien dat medewerkers en managers verschillend kijken naar de gevolgen van AI voor leiderschap. Meer dan de helft van de medewerkers verwacht dat leidinggevenden minder aandacht zullen hebben voor medewerkers wanneer AI een grotere rol krijgt. Bijna 60 procent denkt dat het respect voor leidinggevenden hierdoor zal afnemen.

Managers zijn positiever over de gevolgen voor hun eigen werkzaamheden. Meer dan de helft verwacht dat AI de werkdruk verlaagt en 80 procent denkt meer tijd over te houden voor werkzaamheden met meer toegevoegde waarde.

Rol van HR verandert

Ook de rol van HR verandert volgens het onderzoek. HR-afdelingen krijgen naar verwachting een grotere verantwoordelijkheid bij het verbinden van personeelsbeleid, verandermanagement, governance en AI-beleid. Daarbij kunnen zij een rol spelen bij het bepalen welke werkzaamheden geschikt zijn voor AI-ondersteuning, welke vaardigheden medewerkers nodig hebben en hoe organisaties de invoering begeleiden.

De uitkomsten verschijnen op een moment dat de Nederlandse overheid te maken heeft met aanhoudende personeelstekorten. Volgens de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2025 staan er ruim 21.000 vacatures open bij de Rijksoverheid. Daarnaast treden de komende jaren nieuwe Europese regels voor AI in werking. Vanaf augustus 2026 gelden strengere eisen voor AI-systemen die invloed hebben op medewerkers of burgers, onder meer op het gebied van transparantie, privacy en menselijk toezicht.

“De discussie over AI gaat vaak over efficiëntie”, zegt Bart Van der Biest, Managing Director van SAP Benelux. “Maar efficiënter werken is geen doel op zich, zeker niet voor de overheid. De echte vraag is wat organisaties doen met de tijd die AI oplevert. Uiteindelijk wordt het succes van AI niet bepaald door hoeveel werk verdwijnt, maar door wat ervoor in de plaats komt.”