Deloitte: Nederlander zoekt controle in AI-tijdperk

Het jaar 2025 markeert het punt waarop kunstmatige intelligentie definitief is ingebed in de maatschappij. Maar liefst 61% van de Nederlanders maakt inmiddels gebruik van GenAI-tools. Vooral het dagelijks gebruik valt op: dat is sinds 2023 bijna vervijfvoudigd.

Hoewel de adoptie breed gedragen wordt, is de generatiekloof zichtbaar. Bij Generatie Z is het gebruik bijna universeel (89%), terwijl de babyboomers met 58% een voorzichtiger tempo aanhouden. Opvallend is dat de scheidslijn tussen privé en werk vervaagt; meer dan de helft van de gebruikers zet AI in voor professionele taken, vaak buiten het zicht van de werkgever om.

Vertrouwenscrisis op de werkvloer

Ondanks het enthousiasme over de productiviteit, schort het aan vertrouwen en beleid:

Slechts 20% gelooft dat GenAI onpartijdige resultaten levert.

53% van de werknemers gebruikt gratis externe tools die niet door hun organisatie zijn goedgekeurd.

Ruim 20% van de bedrijven heeft nog steeds geen officieel AI-beleid.

De 'Digitale Detox' krijgt voet aan de grond

Parallel aan de technologische opmars groeit een tegenbeweging. De Nederlander lijkt de grip op zijn digitale leven terug te willen winnen. Dit is het meest zichtbaar bij jongeren; hoewel zij de zwaarste gebruikers zijn, gaf 22% van de GenZ-respondenten vorig jaar een digitaal apparaat op.

De strijd om de schermtijd uit zich ook in de omgang met sociale media. Ruim de helft van de Nederlanders (51%) heeft notificaties uitgezet om de constante stroom aan prikkels in te dammen.

Brede steun voor verbod onder de 16

Misschien wel de meest verrassende uitkomst is de roep om strengere regulering voor minderjarigen. Gemiddeld 62% van de respondenten is voorstander van een verbod op sociale media voor kinderen onder de 16 jaar. Opmerkelijk genoeg steunt ook de helft van Generatie Z dit idee, waarbij veilige leeftijdsverificatie als de meest kansrijke oplossing wordt gezien.

Streaming-moeheid en de 5G-standaard

Op het gebied van connectiviteit en media zien we een markt in beweging. 5G is inmiddels de standaard geworden: 73% van de smartphonegebruikers heeft toegang tot dit snelle netwerk. Voor een groeiende groep jongeren (een derde van GenZ) is een mobiel abonnement zelfs al belangrijker dan vast internet voor thuis.

In de "streaming wars" lijkt de rek er echter uit. Consumenten zijn kritisch op de kosten:

20% zegde het afgelopen jaar een videostreamingdienst op.

Prijs (27%) en een te hoog totaalbudget voor abonnementen (19%) zijn de belangrijkste redenen voor opzegging.

"Consumenten worden steeds kritischer over hun abonnementen; prijs en waarde bepalen de keuze," stelt Jens Groot, technologiedeskundige bij Deloitte. "Bedrijven moeten niet alleen investeren in techniek, maar in diensten die écht meerwaarde bieden en rekening houden met de wens voor controle."

Conclusie: De consument aan het stuur

Het rapport van 2026 schetst een beeld van een digitale consument die volwassen is geworden. We omarmen de mogelijkheden van AI en razendsnel internet, maar laten ons niet langer blind leiden door algoritmes. Of het nu gaat om het verwijderen van apps voor de mentale gezondheid of het eisen van transparantie bij AI: de Nederlander zoekt in 2026 de uitknop weer op.