Data is het nieuwe goud. Al vijftien jaar lang.

De eerste keer dat ik die uitspraak hoorde, was het een openbaring. Eindelijk begreep de wereld wat wij in IT al jaren wisten: data is waardevol. Data is strategisch en de brandstof voor de organisatie van morgen.

Maar dat was vijftien jaar geleden. En al zo lang horen we diezelfde uitspraak op elk congres en in elke boardroompresentatie. Ieder jaar opnieuw. Met steeds mooiere slides, steeds indrukwekkendere dashboards en steeds ambitieuzere termen als Datagedreven werken, Data governance, Data mesh, Data fabric. De ene na de andere belofte. En de realiteit? Die blijft al 15 jaar hetzelfde.

Stel je voor

Stel je voor dat we de procesindustrie op dezelfde manier zouden organiseren als de gemiddelde IT-afdeling omgaat met data.

Een melkfabriek waar niemand precies weet welke melk van welke koe komt. Waar de ene silo vol zit met melk van drie weken geleden, maar niemand weet hoe oud die is. Waar de kwaliteitscontrole bestaat uit een Excel-bestand dat iemand bijhoudt "als hij/zij er aan denkt." Waar elke afdeling haar eigen definitie heeft van wat "volle melk" eigenlijk is. En waar de directie elk jaar aankondigt dat ze "serieus werk gaan maken van melkkwaliteit" - waarna er een werkgroep wordt opgericht, een extern bureau wordt ingehuurd, een rapport wordt geschreven en... niets verandert.

Zou u die melk drinken? Zou u die babyvoeding aan uw kind geven?

Natuurlijk niet. Dat is ondenkbaar. Maar dit is wel precies hoe de meeste organisaties omgaan met hun data. En niemand lijkt zich daar serieus aan te storen.

Hoe zijn we hier beland?

In de procesindustrie is kwaliteit geen project. Het is geen jaarlijks voornemen. Het is geen werkgroep. Het is de basis van het hele bedrijf. Een brouwer die miljoenen flesjes bier van consistente kwaliteit produceert, doet dat niet omdat hij een keer een "bier-governance-traject" heeft doorlopen. Hij doet dat omdat kwaliteitsbeheersing is ingebakken in elk proces, elke stap, elke beslissing.

In IT hebben we dat nooit zo georganiseerd.

En dat heeft een reden. Data was lange tijd een bijproduct. Systemen werden gebouwd om processen te ondersteunen, niet om data te produceren. De data die daarbij vrijkwam was handig, soms nuttig, maar werd zelden als strategisch gezien. En terwijl de systemen complexer werden, de clouds zich vulden en de applicatielandschappen explodeerden, groeide de datastapel mee. Ongecontroleerd, ongecatalogiseerd en onbeheerd.

Inmiddels zwemmen de meeste organisaties in data. En verdrinken ze er bijna in.

De echte kosten van slechte data

Laten we even concreet zijn, want hier wordt in boardrooms te weinig over gesproken.

Slechte datakwaliteit kost veel geld. Onderzoek na onderzoek toont aan dat organisaties gemiddeld 15 tot 25 procent van hun omzet verspillen aan de gevolgen van slechte data: verkeerde beslissingen, dubbel werk, gefaalde projecten, compliance-problemen en klanten die afhaken omdat de informatie niet klopt.

Slechte data vertraagt innovatie. Elk AI-project, elk datagedreven initiatief, elke digitale transformatie begint met dezelfde ontdekking: de data is niet op orde. En dus gaat 80 procent van de tijd niet naar het bouwen van slimme modellen, maar naar het opschonen van troep die nooit had mogen ontstaan.

Slechte data ondermijnt vertrouwen. Intern, omdat medewerkers de rapportages niet meer geloven. Extern, omdat klanten, partners en toezichthouders steeds hogere eisen stellen aan de betrouwbaarheid van informatie. En toch blijft het bij goede voornemens.

Waarom verandert er zo weinig?

Ik zie in mijn werk bij grote en complexe organisaties keer op keer dezelfde patronen.

Ten eerste is data niemands probleem. Of eigenlijk: het is ieders probleem, en dus niemands verantwoordelijkheid. De IT-afdeling zegt dat het een businessvraagstuk is. De business zegt dat IT het moet oplossen. En ondertussen groeit de rommel.

Ten tweede is de pijn niet zichtbaar genoeg. Een fabriek die slechte melk produceert, merkt dat direct: klachten, terugroepacties, reputatieschade. Een organisatie met slechte data merkt de gevolgen diffuus en vertraagd. De verkeerde beslissing van vandaag wordt pas over een jaar zichtbaar. Dan is de link al lang vergeten.

Ten derde is de oplossing complex en de beloning uitgesteld. Data op orde brengen is geen sexy project. Het levert geen mooie demo op voor de directie. Het duurt lang, het kost geld en de resultaten zijn moeilijk te kwantificeren. Terwijl een nieuw dashboard of een AI-pilot veel beter scoort in de boardroom.

Wat moet er dan wel gebeuren?

Na 43 jaar heb ik mijn geduld niet verloren, maar mijn tolerantie voor vrijblijvendheid wel.

Organisaties die serieus werk willen maken van data, moeten stoppen met data behandelen als een project en beginnen met data behandelen als infrastructuur. Net als elektriciteit, water of wegen: iets wat er gewoon moet zijn, betrouwbaar, beschikbaar en van gegarandeerde kwaliteit.

Dat betekent concreet:

• Eigenaarschap van data beleggen bij mensen met mandaat en verantwoordelijkheid, niet bij een werkgroep zonder budget 
• Datakwaliteit meten en rapporteren zoals je financiële resultaten meet, als stuurinformatie voor de directie 
• Nieuwe applicaties en systemen alleen accepteren als ze voldoen aan duidelijke data-standaarden, net zoals een fabriek geen nieuwe machine accepteert die de kwaliteitsnormen niet haalt 
• Investeren in een integratielaag die data betrouwbaar en gecontroleerd gegevens distribueert tussen systemen, in plaats van eindeloos te kopiëren, handmatig over te typen of via e-mail te versturen 
• Stoppen met het starten van datagedreven initiatieven zolang de datafundamenten niet op orde zijn. Een mooi dashboard op een rotte fundering is nog steeds een rotte fundering

De keuze is aan u

De procesindustrie heeft ons al lang laten zien hoe het moet. Kwaliteit is geen toeval. Kwaliteit is het resultaat van discipline, standaarden en verantwoordelijkheid. Dag in, dag uit.

Data is het nieuwe goud, zeggen we al vijftien jaar. Maar goud dat je niet kunt vinden, niet kunt vertrouwen en niet kunt gebruiken, is geen goud. Dat is gewoon rommel met een mooi label.

Het is tijd om te stoppen met praten over data als strategische asset, en te beginnen met het ook zo te behandelen.

Want de wereld wacht niet. De complexiteit groeit. De data stapelt zich op. En de kloof tussen organisaties die hun data wél op orde hebben en zij die dat niet hebben, wordt met de dag groter.

De vraag is niet meer óf u iets moet doen. De vraag is of u het nog op tijd doet. Maak een afspraak met één van onze specialisten en begin vandaag nog.

Marcel den Hartog is Trend & Development Expert bij Enable U, specialist in data-integratie, API-management en data management voor organisaties met complexe IT-landschappen.