Fiscus kiest voor eigen data: Amerikaanse IT-leverancier buitenspel gezet

De meest directe ingreep vindt plaats bij de broodnodige modernisering van het omzetbelastingsysteem. Na een risicoanalyse heeft de Belastingdienst besloten om de regie volledig in eigen hand te houden. De Amerikaanse softwareleverancier Fast Enterprises zou aanvankelijk ook de infrastructuur beheren (na een aanbesteding en rechtszaak die Capgemini verloor), maar dit zogeheten 'housing-scenario' is wegens geopolitieke risico's geschrapt.

In plaats daarvan stapt de fiscus over op een 'hosting-scenario'. Dit betekent dat de nieuwe software uitsluitend op eigen, streng beveiligde servers in Apeldoorn gaat draaien. Medewerkers van de Belastingdienst verzorgen zelf het beheer; de Amerikaanse leverancier krijgt geen directe toegang tot de productiegegevens van burgers en ondernemers.

Vertraging voor ondernemers

De ingrijpende koerswijziging heeft directe gevolgen voor de planning. De invoering van de nieuwe btw-teruggavenregeling (VAT-refund), die gepland stond voor 1 juli 2026, is voor onbepaalde tijd uitgesteld. Ondernemers kunnen hun aangifte voorlopig op de oude manier blijven doen en ondervinden hier volgens het kabinet geen extra kosten van. Een nieuwe streefdatum wordt na het zomerreces verwacht.

Om de continuïteit te garanderen, is bovendien de zogeheten escrow-regeling uitgebreid en naar Nederland verplaatst. Mocht de Amerikaanse leverancier door extraterritoriale wetgeving worden gedwongen de dienstverlening te staken, dan krijgt de Belastingdienst direct de beschikking over de broncode om het systeem zelfstandig in de lucht te houden. Een onafhankelijke controle van deze broncode leverde overigens geen digitale achterdeurtjes (backdoors) op.

Microsoft 365 en contactcenters onder het vergrootglas

De herbezinning blijft niet beperkt tot het btw-systeem. Ook de geplande uitrol van Microsoft 365 voor de kantoorautomatisering wordt tijdelijk on hold gezet. De Belastingdienst gaat onderzoeken of de software lokaal (on-premises) op eigen servers kan draaien om datastromen naar de cloud te blokkeren. Eerenberg benadrukt dat de overstap naar een volledig autonoom, Europees alternatief de stip op de horizon blijft zodra de markt hier rijp voor is.

Daarnaast wordt de lopende aanbesteding voor een nieuw, modern contactcenter (MCC) getoetst aan de scherpe autonomie-eisen. De huidige systemen zijn in 2028 technisch afgeschreven. De staatssecretaris waarschuwt de Kamer dat hij geen risico’s zal accepteren die de privacy van burgers in gevaar brengen.

Geen extra budget

De transformatie naar een digitaal autonome fiscus is een enorme opgave, mede omdat de Belastingdienst al kampt met netcongestie in Apeldoorn. Om de benodigde datacentercapaciteit voor onder meer AI-toepassingen uit te breiden, wordt er gekeken naar Europese soevereine cloudoplossingen.

Opvallend is dat er vanuit het regeerakkoord geen extra geld beschikbaar is gesteld voor deze digitale onafhankelijkheidsstrijd. Sterker nog: de fiscus moet tegelijkertijd een rijksbrede bezuinigingstaakstelling slikken. Alle investeringen moeten dus binnen de bestaande IT-budgetten worden opgevangen. "Volledige digitale autonomie is een utopie", schrijft Eerenberg realistisch. "De Belastingdienst blijft afhankelijk van buitenlandse hardware en telefoons. Maar waar het de vitale systemen betreft, nemen we nu zelf de touwtjes in handen."